روزنامه سازندگی

باشگاه نویسندگان علی هاشمی

منتشر شده در تاریخ دوشنبه 3 دی 1397 ساعت 13:40

ناسیونالیسم علیه انترناسیونالیسم/ چرا آمریکا از شورای حقوق بشر خارج شد؟

علی هاشمی، عضو شورای سیاستگذاری روزنامه سازندگی

طی روز‏های گذشته آمریکا از شورای حقوق بشر سازمان ملل خارج شده است. آنها در توجیه خود این نهاد بین‌المللی را مدافعی ضعیف برای حقوق بشر دانسته‌اند که خصومت تمام نشدنی با اسرائیل دارد.

 سازمان ملل حاصل تصمیم‏ جمعی کشورهای دنیا پس از جنگ جهانی دوم است. در جنگ جهانی تعداد زیادی انسان کشته شدند و مسائل بسیاری در جهان به اختلافات دامن زد. در این شرایط ضرورت داشت تا سازمانی برای بررسی مناقشات بین‌المللی تشکیل شود. البته آمریکا خود از پایه‌گذاران این سازمان است.
خروج آمریکا از سازمان حقوق بشر نشانگر این است که آمریکایی‏ها می‏خواهند روند جهانی کنونی را بر هم زنند و گزینه‏های جدید جایگزین آن کنند. این تصمیم منحصر به سازمان حقوق بشر هم نیست چرا که در زمینه‏های مختلف هم‌چنین اقدام مشابهی صورت گرفته است. 

حتی اگر یک روز بشنویم آمریکا از سازمان ملل هم خارج شده است، نباید خیلی تعجب کرد لذا این کشور به دنبال تغییر ساختاری است که خود یکی از مبدعین و محرکین آن بوده است. خروج او از معاهده‏های بین‌المللی دلیل این ادعا است.  چندی پیش ترامپ از معاهده اقلیمی پاریس که از سال‌های گذشته در آن عضو بود خارج شد، برای خروج از این معاهده هم شعار «منافع رهبران و کشورهای دیگر را برتر از منافع آمریکا قرار نمی‏دهیم» سر داد و دلیل خروج آمریکا از معاهده پاریس را بار زیاد آن بر دوش اقتصاد و نهادهای مالی آمریکا و تاکید مجدد بر حق حاکمیت آمریکا عنوان کرد. همچنین به تعهداتی که در برجام داشت متعهد نماند و از آن، که مصوبه سازمان ملل و شورای عالی امنیت ملی بود خارج شد و این توافق را یک توافق وحشتناک یک‌طرفه خواند که هرگز نباید امضا می‏شد.  آمریکا در حمله به بخشی از سوریه بدون اینکه برای این اقدام مجوزی از سازمان ملل کسب کند، ‏بدون توجه به منشور سازمان ملل، به بهانه آنچه واشنگتن و برخی متحدانش حمله شیمیایی دولت سوریه به منطقه دوما می‏نامند، به طور یکجانبه دست به اقدامی نظامی زد و با همراهی دو متحد غربی‏اش انگلیس و فرانسه، بیش از یکصد موشک به بخش‏هایی از دمشق و حومه آن شلیک کرد. علاوه بر این، این کشور موارد در حال خروج از پیمان‏های منطقه‏ای است و این دهن‌کجی‏های آمریکا به مجامع و قوانین بین‌المللی مسئله‏ تازه‏ای نیست.  آمریکا به دنبال ایجاد نظم دیگری در دنیا بر مبنای ناسیونالیسم است تا برنامه‌هایش را اجرا کند.

مشابه این ملی‌گرایی در دهه اخیر توسط انگلستان با «برگزیت» یا خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا شروع شد. پس از آن ملی‌گرایی در روسیه با روی کار آمدن پوتین تقویت شد و اکنون هم نوبت آمریکا است که این بحث ملی‌گرایی و یکجانبه‌گرایی را قوت بخشد. اما واضح است که هرچه به این سمت پیش روند نهادهای بین‌المللی را بیشتر تضعیف می‏کنند. 

 آمریکا اذعان دارد که «تمرکز غیر‌متعارف بر اسرائیل و خصومت بی‏پایان نسبت به این کشور ثابت می‏کند که این شورا انگیزه‏های سیاسی جانبدارانه دارد و هدف آن حقوق بشر نیست»؛ پس تصمیم به خروج از شورای حقوق بشر سازمان ملل می‌گیرد تا مناقشه جدیدی در دنیا ایجاد کند تا نظم نوین دیگری را به اجرا درآورد یا اگر در این جهت نتواند قدمی بردارد شرایط خود را به دیگر کشورها مانند خروج از برجام تحمیل کند. آمریکا به دلیل اینکه مسئله‌ای را نمی‏پذیرد بنابراین باید دیگران هم از این کشور پیروی کنند و با فشار اقتصادی در صدد تحمیل آن بر‌می‏آید؛ ‏البته به نظر می‏رسد توفیق آمریکا در این زمینه کم باشد و موفقیتی به دست نیاورد.

 نکته دیگر درباره خروج آمریکا از شورای حقوق بشر این است که تاثیری در اقدامات یکجانبه‌گرایانه آمریکا ندارد، چرا که وزارت خارجه آمریکا گزارش حقوق بشر، منتشر می‏کند و به آن اتکا خواهد داشت، و در آن گزارش جوانب هواداران خود را در نظر می‏گیرد و با گزارشی که از سازمان ملل بیرون می‏آید متفاوت است.
 این خروج درحال‏حاضر تاثیر مهمی بر مسائل جهانی نمی‏گذارد مگر اینهمه آمریکا بتواند ساختار جهانی که بعد از جنگ جهانی به وجود امده و نهادهایی مانند سازمان ملل شورای امنیت و غیره را از بین ببرد.

 اینکه تا چه حد این تصمیم آمریکا به منافع اسراییل مربوط می‏شود می‏توان گفت کاملا مو ثر است. تغییر پایتخت رژیم صهیونیستی به بیت‌المقدس و دستور انتقال سفارت آمریکا از تل‌آویل به اورشلیم نمونه این تاثیرگذاری است، این اقدام برخلاف قعطنامه‏های سازمان ملل و نظر اکثر کشو‏رهای دنیا از جمله متحدین آمریکا در اروپا و کشورهای عرب و اسلامی بود. همچنین تمام رئیس‏جمهور‌های آمریکا بر اساس قوانین این کشور تغییر پایتخت رژیم صهیونیستی را در دستور کار خود داشته‏اند، اما عملا هیچ‌کدام به این اقدام روی نیاوردند و حتی بوش که از نئوکان‏ها بود از انتقال پایتخت اسرائیل امتناع کرد. شاید آمریکا می‏خواهد با این خروج و تاکید بر مسائل اسرائیل در صدد فشار آوردن باشد تا کمتر به آن پرداخته شود و در این صورت به شورای حقوق بشر باز گردد.

بر هم زدن ساختار جهانی کار سختی است اما با توجه به رشد ناسیونالیسم در دهه اخیر ممکن است بتواند نقش سازمان‏های بین‌المللی را تضعیف کند. 
شورای حقوق بشر پس از خروج آمریکا می‏تواند به کار خود ادامه دهد اما ممکن است ضمانت‏های اجرایی شورا تضعیف شود. لذا قدرت نظامی است که می‏تواند گاهی در این ضمانت‏های اجرایی موثر باشد. به‌طور مثال اگر نسل‌کشی در دنیا اتفاق افتد مانند بوسنی هرزگوین، برای جلوگیری از این موارد نیاز به قدرت برتر نظامی است. پس در این صورت ممکن است مسائل و مشکلاتی در ضمانت‏های اجرایی به وجود آید.
 
بحث دوم مربوط به بودجه است، چون آمریکایی‏ها مدعی هستند که ما بودجه بیشتری می‏پردازیم، شاید در این زمینه به لحاظ اینکه کشورهای عضو باید بودجه‌شان را بیشتر کنند تاثیرگذار باشد،‏ اما در روند کاری شورای حقوق بشر سازمان ملل را به بن‌بست نمی‏رساند.