روزنامه سازندگی

باشگاه نویسندگان علی هاشمی

منتشر شده در تاریخ یکشنبه 2 دی 1397 ساعت 15:33

یمن، قدم اول یا آخر؟

علی هاشمی، عضو شورای سیاستگذاری روزنامه سازندگی

پس از خروج آمریکا از برجام مذاکرات جدیدی بین ایران و اروپا در جریان است که به گفته آقای عباس عراقچی معاون وزارت خارجه «ایران برای حفظ برجام حاضر نیست در هیچ یک از موارد مورد درخواست اروپا مذاکره کند. ممکن است مکرون و دیگران بخواهند با ایران درباره موشک و مسائل دیگر مذاکره کنند، ولی مذاکره دو طرف دارد. تا وقتی ایران اراده نداشته باشد، مذاکره شکل نمی‌گیرد. برجام به هیچ موضوع دیگری ربطی ندارد. نه راجع به موشک و نه منطقه. بجز یمن وارد هیچ مذاکره‌ای نخواهیم شد.»

البته ایران هیچ علاقه‌ای ندارد مباحثی را که آمریکا برای بهانه‌گیری  بر سر توافق هسته‌ای ایران مطرح می‌کند به یکدیگر مرتبط کند. ترامپ از اولین سخنرانی خود درباره برجام، سه موضع را توأمان مطرح کرد. برجام را به ضرر آمریکا می‌دانست، توان موشکی ایران را زیر سوال می‌برد و از حضور ایران در منطقه و نقش‌آفرینی‌های سپاه قدس و سردار سلیمانی به شدت ناراحت و عصبانی بود. استدلال‌ ترامپ این است که روح برجام باید به گونه‌ای باشد تا ایران به طرف نرمش و سازش با جهان غرب حرکت کند و تمام فعالیت‌های خارج از برجام را نیز تعطیل کند.اما موضع ایران مقابله با این رویکرد است و درخواست‌های آمریکا را که خارج از توافق برجام است نامتعارف می‌داند. 

سخن جمهوری اسلامی ایران بسیار روشن است. ایران می‌گوید که اگر در زمینه برجام تخلفی از سوی ایران انجام شده است باید  طبق پیش‌بینی که در برنامه جامع اقدام مشترک شده است و مطابق مقررات آژانس بین‌المللی انرژی اتمی‌ یوکیا آمانو گزارش تخلف را ارائه دهد و مطابق قوانین برخورد شود که در این راستا هم آمانو اعلام کرده است ایران تخلفی در برجام نداشته است پس مذاکره بر سر برجام موضوعیت ندارد.

 اما اکنون بحث توانمندی اروپا در حفظ برجام مطرح است که آیا با توجه به اشتراکات اقتصادی با آمریکا می‌تواند بر سر تعهد خود باقی بماند یا خیر؟ ظاهرا علاقه ما و بسیاری بر این است که اروپا راه خود را از آمریکا در مساله برجام جدا کند و حتی مقابل آمریکا بایستد اما فراموش نکنیم که اروپا در مسائل بین‌الملل همیشه خود را متحد آمریکا نشان داده است. اروپا در مسائل سیاسی و نظامی و در بحث اوکراین و جزیره کریمه و ناتو یک شریک  استراتژیک آمریکا محسوب می‌شود. بنابراین وقتی آنها درکنار برجام به بحث‌های منطقه‌ای و مشخصا به بحث یمن می‌پردازند، می‌خواهند منافع مشترک خود را با آمریکا دنبال کنند.

ایران به وضوح اعلام کرده است در مورد منطقه، مذاکره‌ای در نشست‌های برجام ندارد و تنها درباره یمن آن هم از موضع انسانی حاضر است به بحث بنشیند، دلیل آن هم وضعیت وخیم یمن درجنگ با عربستان است. لذا به‌رغم ادعای عربستان مبنی بر کمک موشکی ایران به یمن، ایران دخالتی در موضوع یمن ندارد. ممکن است کمک‌هایی در سطح کارشناسی و مستشاری به دلیل شرایط مردم بی‌گناه و مظلوم یمن داشته باشد، اما دخالت نظامی ندارد. طی چند سال متمادی جنگنده‌های ائتلاف عربی و عربستان یمن را مورد آماج حمله‌های خود قرار داده‌اند و زیر‌ساخت‌ها را بمباران و تخریب کرده‌اند.سازمان ملل متحد در تشریح وضعیت یمن اعلام کرده است 8 میلیون نفر را در گرسنگی مطلق نگه داشته‌اند و بیماری‌های واگیردار در آنجا شایع است. 
 
در این شرایط است که ایران از لحاظ نگاه انسان‌دوستانه نسبت به موضوع حل مناقشات یمن توجه دارد و به دلیل اتحادی که با نیروهای مردمی ارتش یمن که به حوثی‌ها معروف هستند، دارد قبول کرده به دور از مساله برجام درباره یمن با اروپا مذاکره کند. این مساله ممکن است در حل مساله برجام، قدم اول و مهمی باشد.

اروپا مصمم است از برجام دفاع کند و همانطور که خانم موگرینی اشاره کرد،‌ اکنون حفظ برجام در درجه اول برای اروپا یک بحث امنیتی است و بحث اقتصادی آن در درجه دوم قرار دارد. اروپا سعی دارد که ایران را به عنوان کشوری که در خاورمیانه قرار دارد از آلودگی اتمی دور نگه دارد. اما سوال اینجاست آیا اروپا قادر است برجام را حفظ کند؟ هنوز پاسخ روشنی به آن داده نشده است. اگر اروپا بخواهد شرایطی را که ایران در بحث‌های علنی اعلام کرده است رعایت کند،‌ نیازمند بازنگری در روابط خود با آمریکا است و به نظر می‌رسد،‌ اروپا قادر نباشد برجام را حفظ کند. لذا بیش از 90 درصد شرکت‌ها و بانک‌ها ی بزرگ اروپایی در بخش خصوصی با آمریکا مراودات اقتصادی دارند و بعضا سهامداران آنها آمریکایی هستند و دولت‌های اروپایی  نمی‌توانند به بخش خصوصی اجبار کنند تا آنها با ایران معاملات اقتصادی داشته باشند. بحث دیگری که در حفظ برجام از سوی اروپا مطرح است، خرید نفت ایران است که باز هم با توجه به منافع و اشتراکات آمریکا و اروپا باید دید چگونه می‌خواهند این موضوع را مدیریت کنند. به نظر می‌رسد با این شرایط اروپا نتواند برجام را حفظ کند. 

 از دیگر سو ایران هم در نظر ندارد زمان زیادی را برای مذاکرات طولانی با اروپا بر سر برجام صرف کند بلکه می‌خواهد هرچه سریعتر وضعیت 1+ 4 مشخص شود تا ایران تکلیفش برای ماندن یا خروج از برجام معلوم شود. باید منتظر ماند تا پاسخ اتحادیه اروپا نسبت به مواردی که از طرف نظام ایران  و رهبری مطرح شده است مشخص شود مبنی بر اینکه آیا می‌توانند برجام را حفظ کنند یا خیر.