روزنامه سازندگی

هنر و ادبیات ادبیات

منتشر شده در تاریخ پنجشنبه 7 آذر 1398 ساعت 19:22

آب در میانِ اسناد ملی ایران

بارندگی‏های آبان ماه باعث نفوذ آب به آرشیو ملی ایران شد و برخی از اسناد از بین رفتند و شیوه‏ی اطلاع‏رسانی و تایید و تکذیب‏های پی‏درپی ابهامات زیادی با خود ایجاد کرد. اما واقعا ماجرا چه بود؟

میلاد حسینی: «در طبقه منهای ۵ سازمان اسناد همواره ۳ پمپ برای تخلیه آب وجود داشته که در روز این اتفاق یک پمپ دیگر نیز به آن اضافه شد. این طبقه الان درحال‏حاضر کاملا خشک است و اثری از رطوبت در آن دیده نمی‏شود و به نظر من هم حادثه عجیبی شکل نداشته و تنها پیرامون آن فضاسازی در شبکه‏های مجازی صورت گرفته است. آنچه هم که در معرض رطوبت قرار گرفته بود، اوراقی بود که می‏بایست امحا می‏شد که آنها را نیز به‌سرعت جمع کردیم و برای امحا به کارخانه مربوطه ارسال کردیم.»

کلمات بالا بخشی از پاسخ اشرف بروجردی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه‏ی ملی ایران است در پاسخ به شایعه‏ای که ابتدا تکذیب شد، اما مشخص شد تماما واقعی‏ست. پس از بارندگی‏های روزهای ابتدای آبان‏ماه آب به طبقه‏ی منفی پنج ساختمان آرشیو ملی ایران نفوذ کرد و خبری هم از هیچ زنگ هشدار و آلارمی نبود و تازه پس‏از گذشت چند روز متوجه شدند چنین اتفاقی افتاده و بخشی از اسناد از بین رفته است. گفته می‏شود مسئولان کتابخانه روز چهارم آبان متوجه چنین حادثه‏ای شدند. یعنی زمانی که بوی نم و رطوبتی آزاردهنده پخش می‏شد در ساختمان آرشیو ملی ایران. این خبر مسکوت ماند و پس‏از بیست روز خبری در توییتر دست‏به‏دست شد که از بین رفتن برخی سندها را علنی کرد. یکی دو ساعت بعد روابط عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران بیانیه‏ای کلی صادر کرد و ماجرا را از بیخ و بن تکذیب کرد و آن را بداخلاقی سیاسی خواند. این بیانیه این‏طور آغاز می‏شد «با سپاس فراوان از دغدغه‏های خبرنگاران و شهروندان گرامی نسبت به حفظ میراث و اسناد کشور، سازمان اسناد و کتابخانه ملی به اطلاع می‏رساند که خوشبختانه تغییرات جوی اخیر هیچ آسیبی به اسناد این مرز و بوم نرسانده است. از سوی دیگر ساختمان آرشیو با تکمیل ظرفیت مخازن روبه‏رو شده است، از این رو به جهت افزایش ظرفیت مخازن فعلی از طریق نصب قفسه‏های ریلی، سازمان اقدام به انتقال موقت اسناد پیش آرشیوی به یکی از مخازن ساختمان کتابخانه ملی کرده است تا پس از نصب قفسه‏های ریلی به جای خویش بازگرداند. 

در فرآیند این جابه‏جایی خبرنگارانی از رسانه‏های کشور در جریان انتقال موقت اسناد قرار گرفتند و به پاس شفافیت و به جهت پاسخ گفتن به دغدغه شایسته اهالی فرهنگ، سازمان اسناد و کتابخانه ملی روز شنبه ۲۵ آذر ماه علاوه بر کنفرانس خبری بازدید از محل را در برنامه قرار خواهد داد».
این اطلاعیه همچنین تاکید کرده است: «حفظ و صیانت از اسناد ملی در این دوره بیش از هر زمان دیگر مورد تاکید قرار گرفته، تا جایی که برای اولین بار ساختمان آرشیو مجهز به سیستم اطفای حریق خودکار طبق آخرین فناوری‏های روز دنیا شده است و پس از ۵۰ سال سازمان درصدد راه‌اندازی بایگانی راکد ملی برای ساماندهی بایگانی راکد دستگاه‏های اجرایی است.»

اما این پایان قصه نبود و چند ساعت بعد معاون اسناد کتابخانه‏ی ملی که گفته می‏شد خارج از ایران به سر می‏برد در تماس با بخش خبری صداوسیما این اتفاق را تایید کرد و گفت برخی اسناد از بین رفته که قرار بود خمیر شوند و این اسناد فاقد هرگونه ارزش ملی هستند. گفته می‏شود اسنادی از وزارت نفت و قوه‏ی قضاییه و همچنین بیست‏وپنج‏هزارسند از نهضت جنگل که برای آرشیوشدن از رشت به تهران منتقل شده بود، بخش عمده‏ی اسناد از‌بین‌رفته را تشکیل می‏داد. این مسئله هم تکذیب شد، اما شیوه‏ی خبررسانی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران جای شک باقی می‏گذارد که شاید واقعا همین اسناد از بین رفته باشد.

 

قصه از کجا شروع شد و چه رسانه‏هایی پیگیری کردند؟

از حدود دو هفته پیش از گوشه و کنار زمزمه‏هایی به گوش می‏رسید که در بارندگی‏های اخیر و طغیان یکی از مسیل‏های قدیمی تهران، با نفوذ آب در مخازن سازمان اسناد و کتابخانه ملی، اسنادی از بین رفته است، اما مسئولان کتابخانه ملی این موضوع را رد کردند. خبرگزاری ایسنا یکی از رسانه‏هایی بود که خیلی سریع نسبت به این موضوع واکنش نشان داد و گفت از چندی پیش در تماس‏هایی با این رسانه گفته می‏شد در ساختمان اسناد که مخزن پنج‏ طبقه منفی دارد، در بارندگی‏های شدید دو هفته گذشته، پمپ‏های مستقر عمل نکرده‏اند و با نفوذ آب به مخزن، مقداری از اسناد آسیب دیده است.

عبدالله انوار - نسخه‏پژوه پیشکسوت - نیز در تماسی تلفنی گفت: یکی از کسانی که در خارج از سازمان اسناد است به من گفته بعد از بارندگی اخیر آب در مخزن کتابخانه ملی بالا آمده و اسنادی از بین رفته است، تا جایی که مقدار قابل توجهی از آنها به مکانی دیگر منتقل شده است. اگر واقعا این موضوع صحت داشته باشد، باید پیگیری کنیم.

اما در تماس‏هایی با برخی مسئولان سازمان اسناد و کتابخانه ملی، با رد این موضوع، گفته شد که با تمهیدهای اندیشیده شده، اتفاق خاصی رخ نداده است.پیگیری‏های متعدد ایسنا با مسئولان مختلف این سازمان برای دریافت یک توضیح رسمی به جایی نرسیده بود که امروز در پی انتشار چند مطلب در فضای مجازی که حتی بعضا با ذکر جزئیات، مدعی بودند که دسته‏هایی نشان‏دار از اسناد رسمی آسیب دیده‏اند، سازمان اسناد و کتابخانه ملی درنهایت با صدور اطلاعیه‏ای عمومی موضع خود را اعلام کرد و پس از آن هم اتفاقاتی دیگر افتاد تا رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران درباره‏ی قضیه توضیح دهد.

 

رئیس کتابخانه چه گفت؟

هفته‏ی کتاب برای کتابخانه‏‏ی ملی تحت تاثیر این اتفاق قرار گرفت و رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی درباره ورود آب به سازمان اسناد و سندهایی که در این ماجرا آسیب دیده‏اند توضیح داد. اشرف بروجردی در نشست خبری شنبه، ۲۵ آبان‏ماه با تشریح برنامه‏های سازمان اسناد و کتابخانه ملی درباره سندهایی که گفته می‏شود در بارندگی‏های چندی پیش تهران آسیب دیده‏اند، بیان کرد: در زمان احداث ساختمان آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی که در ضلع شمالی اتوبان حقانی واقع شده، دقت کافی نشده است. این ساختمان در جایی بنا شده که مردم به اصطلاح می‏گفتند چاله هرز و از طرفی نیز در کنار رودخانه قرار دارد. زمانی هم که مترو حفر شد یک‏بار آب گرفت و شروع به تخلیه آن کردند. آن زمان جهت‏گیری کانال‏های آب تغییر پیدا کرد.

او با بیان اینکه زیر شهر تهران منبع وسیع آب قرار دارد، گفت: ساختمان آرشیو ۱۶ طبقه دارد که پنج طبقه آن زیر زمین و ۱۱ طبقه آن بالاست. احتمال نفوذ آب در این ساختمان بسیار زیاد است و در ادوار گذشته نیز این مخاطره وجود داشته است و همین موضوع باعث شده ما نسبت به بحث اسناد حساس باشیم و اجازه ندهیم اسناد آرشیوی در جایی که احتمال نفوذ آب وجود دارد باشند. طبقه منفی پنج نزدیک به زمین است و امکان دارد که در آن‏جا آب نفوذ کند، اما ما هیچ سند معتبر و قابل استفاده ملی را در آن‏جا نگهداری نمی‏کنیم.

رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی با اشاره به کمبود فضا در ساختمان اسناد، گفت: ما دیدیم که طبقه منفی پنج کامل ریل‏گذاری نشده است و یک‏سری از اسناد را از ساختمان آرشیو به طبقه منفی سه ساختمان کتابخانه ملی منتقل کردیم و این انتقال نیز با دقت بسیار انجام شد. سطح آب در زمان بارندگی مقداری بالا آمده بود و فوقش مچ پای شما زیر آب می‏رفت اما سندی در آن‏جا وجود نداشت که قابلیت نگهداری داشته باشد. سند از دستگاه‏های مختلف در کتابخانه ملی جمع‏آوری و کار غربالگری انجام می‏شود و اسناد قابل حفاظت تکلیفش مشخص می‏شود و به طبقات بالا می‏رود، اما اسناد امحایی به طبقه منفی پنج می‏رود و تا زمانی که به کارخانه‏های خمیرسازی منتقل شود آن‏جا می‏ماند. برخی افراد دغدغه‏شان این بود و فکر می‏کردند اسناد ماندگار بلایی سرشان آمده و می‏گفتند چه نشسته‏اید که همه اسناد در سازمان اسناد از بین رفته است.