روزنامه سازندگی

اقتصاد انرژی

منتشر شده در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 ساعت 9:50

با تصویب شورای عالی هماهنگی اقتصادی قوا رخ داد: بازگشت بنزین دو نرخی/ روایتی از روز نخست پس از سهمیه‌بندی بنزین

.

فریده عنایتی: هنوز خیلی‏ها نمی‏دانند. نمی‏دانند و اطلاع دقیقی ندارند که بنزین هم سهمیه‏بندی و هم گران شده است. پمپ‏بنزین بالای میدان ولیعصر روز جمعه کمی شلوغ‏تر از روزهای قبلی است. مسئول جایگاه می‏گوید هنوز خیلی‏ها نمی‏دانند بنزین گران شده. او ده سال پیش هم هم‏زمان با سهمیه‏بندی بنزین در دوره محمود احمدی‌نژاد، در همین پمپ‏بنزین، مسئول جایگاه بوده است. او درباره آن زمان می‏گوید:« اون سال، چند ساعت مونده به 12 شب، سهمیه‏بندی بنزین اعلام شد، به همین دلیل هم مردم به پمپ‏بنزین‏ها ریختند و حتی چند پمپ‏بنزین را هم آتش زده بودند. اما امسال خبری از آن ماجراها نیست.» در جایگاه کناری، مرد میان‏سالی در حال پر کردن باک خودروی خارجی خود است. او هم اطلاعی از گران شدن بنزین ندارد؛ به همین دلیل هم، ‏زمان پرداخت هزینه، کمی شوکه می‏شود و زیر لب غری می‏زند و درنهایت با پرداخت پول بنزین، راهی می‏شود. در پمپ‏بنزین شریعتی هم، مردم خبر چندانی از اتفاقات افتاده ندارند. پسر جوانی می‏خواهد باک بنزین 206 خود را با کارت جایگاه پر کند. اما وقتی می‏فهمد اگر با کارت سوخت خود، باک را پر نکند، باید لیتری سه هزار تومان بپردازد، با سرعت تمام، کارت سوخت خود را وارد دستگاه می‏کند تا بتواند از بنزین لیتری 1500 تومانی استفاده کند. او هیچ اطلاعاتی از سهمیه 60 لیتری و قیمت بنزین معمولی و آزاد و سوپر هم ندارد. البته با این حال در شبکه‏های اجتماعی فیلم‏هایی از صف پمپ بنزین‏ها و سردرگمی مردم
 دست به دست می‏شود.

ساعت 23 و 55 دقیقه شب پنج‌شنبه شرکت ملی پخش فرآورده‏های نفتی ایران خبر داد که بنزین گران شد. در اطلاعیه این شرکت این‏طور نوشته‏ شده است: «شرکت ملی پخش فرآورده‏های نفتی ایران به اطلاع عموم هم‏وطنان عزیز می‏رساند که بر اساس مصوبه شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران محترم سه قوه، از ساعت صفر روز 24 ماه آبان سهمیه‏بندی بنزین برای تمام وسایل نقلیه بنزین‌سوز انجام می‏شود.»طبق این اطلاعیه قیمت بنزین معمولی سهمیه‏ای هر لیتر 1500 تومان، قیمت بنزین معمولی غیرسهمیه‏ای هر لیتر 3000 تومان و قیمت بنزین سوپر از قرار هر لیتر 3500 تومان خواهد بود.علاوه بر این، گفته‏شده از ساعت صفر روز  24 آبان‌، سهمیه کامل ماه آبان سال 1398 همه خودروها به کارت سوخت شخصی آنها واریز شده و سهمیه خودروهای شخصی به مدت 6 ماه قابل ذخیره است. برای آن دسته از افرادی که هنوز کارت سوخت دریافت نکرده‏اند، هم در اطلاعیه شرکت ملی پخش فرآورده‏های نفتی ایران صحبت‏هایی مطرح‏ شده با این مضمون که کسانی که تاکنون به هر علت کارت سوخت شخصی خود را دریافت نکرده‏اند، از ساعت اجرای طرح، سهمیه سوخت ایشان محفوظ است و از این بابت هیچ نگرانی نداشته باشند. افرادی که کارت سوخت ندارند، شامل کسانی که تاکنون درخواست المثنی نداده‏اند، کسانی که درخواست داده و هنوز کارت سوخت خود را دریافت نکرده‏اند و هم‌چنین کسانی که کارت سوخت برایشان صادر شده، ولی در باجه معطله شرکت ملی پست است، سهمیه همه آنها محفوظ و ذخیره خواهد شد.

 

از تکذیب تا عمل

ماجرا این است که هرزمانی، خبری توسط چند مسئول مدام تکذیب می‌شود، آن خبر حتماً اتفاق می‏افتد. آخرین روز شهریورماه، بیژن زنگنه، وزیر نفت گفته بود: «هیچ برنامه‏ای برای افزایش قیمت بنزین نداریم و قانون نیز اجازه انجام این کار را نداده است.»

اواسط آبان‌ماه هم علی ربیعی، سخنگوی دولت اعلام کرده بود: «هنوز هیچ سناریویی به‏طورقطع برای سهمیه‏بندی بنزین و اصلاح قیمت آن تعیین نشده است. چند سناریوی مختلف در این زمینه در دولت مطرح است که در این سناریوها سعی کردیم نظر اقتصاددان‏ها، کارشناسان و جامعه‏شناسان را دریافت کنیم.» البته که سخنگوی دولت از همکاری با اقتصاددانان صحبت می‏کند، اما بیشتر اقتصاددان معتقدند دولت در این تصمیم هم به نظرات آنها توجه نکرده است. ماجرای تکذیب تنها به اینجا خلاصه نشد. روز سه‏شنبه، تنها دو روز مانده به اجرای این طرح، وزیر نفت سهمیه‏بندی بنزین را شایعه خوانده بود. او گفت: «هر زمان دولت چنین دستوری به وزارت نفت دهد، سهمیه‏بندی بنزین را آغاز خواهیم کرد. در این رابطه شایعه‏پراکنی نشود، چراکه مطالب منتشرشده در برخی رسانه‏ها نتیجه‏ای جز نگران کردن مردم ندارد. وزارت نفت هر وقت دستوری در رابطه با سهمیه‏بندی بنزین دریافت کند، آن را به اطلاع مردم خواهد رساند.»

 

تجربه تکراری سهمیه‏بندی بنزین

سعید لیلاز، اقتصاددان درباره افزایش قیمت بنزین می‏گوید: «هفته اول جنگ ایران و عراق، شهید رجایی آمد و گفت دیگر بنزین لیتری یک تومان نداریم بدهیم. از امشب بنزین به‏جای یک تومان، سه تومان است. به‏این‏ترتیب تنها دوره‏ای که قیمت بنزین از قیمت بازار جهانی بیشتر بوده، دوران رجایی بود.» بعدازآن، سال 65 قرار شد به دلیل شرایط جنگ، بنزین به‏صورت کوپنی داده شود. در آن سال، غلامرضا آقازاده، وزیر نفت دولت چهارم در مصاحبه‏ای اعلام کرد با توجه به شرایط جنگی حاکم بر کشور و با توجه به اینکه باید ذخیره مطمئنی در این مورد داشته باشیم، یک برنامه توزیع موقت کوپن برای بنزین در نظر گرفته شد. طبق گزارش‏های منتشرشده، کوپن در آن سال در کلیه شعب بانک‏ها به تفکیک نوع خودرو توزیع می‏شد. این کوپن‏ها تا سال 1371 ادامه پیدا کرد تا اینکه استفاده از آن سرآمد. سری بعدی ماجراهای بنزین به دوره احمدی‏نژاد رسید. همان زمانی که رئیس دولت نهم تصمیم گرفت طرح کارت سوخت را اجرا و دوباره ماجرای کوپنی بودن، اما این بار به شکلی مدرنیزه را پیاده کند. تیرماه سال 86، اخبار ساعت 9 شب اعلام کرد از ساعت 12 امشب مصوبه دولت برای بنزین کارتی اجرا می‏شود. همین صحبت کافی بود تا مردم به پمپ‏بنزین‏ها کشیده شوند. 9 سال بعد، سال 95 نمایندگان مجلس با حذف کارت سوخت موافقت کردند. حالا دوباره بعد از سه سال، کارت‏های سوخت برگشته است و قیمت بنزین هم افزایش ‏یافته است.

 

بنزین گران شود...

دولت مجبور به افزایش قیمت بنزین است، کاری که چند سال از زیر بار آن شانه خالی کرد تا از حاشیه‏ها به دور بماند. اما حالا کسری بودجه، قاچاق سوخت و بدمصرفی او را مجبور کرده تا قیمت بنزین را افزایش دهد. تقریبا هم هیچ اقتصاددانی وجود ندارد که دولت را تشویق کند که همین طور به پرداخت یارانه انرژی ادامه دهد و همین طور برای خود هزینه بتراشد. اما مشکل زمان و نحوه اجرای این اصلاح است که مورد انتقاد قرار می‏گیرد. طبق بررسی‏های انجام شده، افزایش قیمت بنزین، تکانه تورمی 3 تا 5 درصدی خواهد داشت. به خصوص اینکه دولت قیمت پایه و سهمیه‌بندی بنزین را هم 50 درصد گران کرده است. وحید شقاقی اقتصاددان در گفت‏وگو با روزنامه سازندگی اعلام کرد: «افزایش قیمت پایه و سهمیه‌بندی، اشتباه دولت است. اگر دولت قیمت این 60 لیتر سهمیه را افزایش نمی‏داد، تکانه تورمی به دودرصد می‏رسید، اما حالا که تورم کشور 33 درصد است، این افزایش قیمت
 باعث تورم 38 درصدی خواهد شد.»