روزنامه سازندگی

جامعه آسیب‌ها

منتشر شده در تاریخ چهارشنبه 13 شهریور 1398 ساعت 10:43

میوه ممنوعه/ گزارش سازندگی از عقد دختر 11 ساله با پسر 22 ساله که قوه قضائیه آن را لغو کرده است

دوباره قصه‌ی تلخ کودک همسری است. زخم کهنه‌ای که هربار در جایی باز می‌شود. اینبار ماجرا مربوط به ازدواج دختربچه‌ای در شهرستان بهمئی در استان کهگیلویه و بویراحمد است. ماجرایی مربوط به چند روز پیش که از پریشب فیلمش در فضای مجازی چرخید و دست به دست شد،‌هرچند که دادگستری کهگیلویه و بویراحمد از فسخ عقد خبر داد.

مریم لطفی: بیشتر شبیه یک بازی است، جماعتی دوره نشسته‌اند و بچه‌ها کل می‌کشند و بزرگترها شوخی می‌کنند و عاقد می‌خواند؛ عروس دخترک کم سن و سالی است که خجالت می‌کشد، توی همان چند دقیقه‌‌ای که عاقد عقد «مدت‌دار و موقت» را می‌خواند صورتش را توی دست‌هایش قایم می‌کند. دامادِ جوان مثل غریبه‌ها کنار دخترک نشسته و کابوس برای ما که فیلم را تماشا می‌کنیم، حالا حالاها ادامه دارد.‌اما آدم‌های فیلم انگار در جهان دیگری زندگی می‌کنند! می‌خندند و کِل می‌کشند و بچه‌هایشان می‌رقصند و انگار از عمق فاجعه بی‎خبرند: «با اجازه پدر و مادرم و بزرگترها بله!»

دوباره قصه‌ی تلخ کودک همسری است. زخم کهنه‌ای که هربار در جایی باز می‌شود. اینبار ماجرا مربوط به ازدواج دختربچه‌ای در شهرستان بهمئی در استان کهگیلویه و بویراحمد است. ماجرایی مربوط به چند روز پیش که از پریشب فیلمش در فضای مجازی چرخید و دست به دست شد. زخمی که دوباره سر باز کرد و خیلی‌ها یادشان افتاد که طرح کودک‌همسری معطل مانده و بعد از این همه وقت همچنان دارد خاک می‌خورد. همان شبی که فیلم عقد منتشر شد، خبر به فرماندار بهمئی رسید. گرچه او هم اطلاعات درستی نداشت، اما به ایسنا گفت ماجرا را پیگیری می‌کند؛ «از جزئیات بی‌خبر هستم. به دلایلی ترجیح می‌دهم در این خصوص صحبت نکنم. البته بی‌تفاوت نخواهیم بود و دستگاه‌های متولی در حدود اختیارات و وظایف قانونی ورود خواهند کرد». رضا جعفری، رئیس اورژانس اجتماعی هم با ایلنا گفت‌وگو کرد: «از مسئولان بهزیستی در استان خواستیم تا گزارشی درباره‌ی این اتفاق تهیه کرده و به دادگستری و دادستانی استان ارسال کنند و حتما نتیجه را پیگیری می‌کنیم. همچنین مشاوران بهزیستی نیز مشاوره‌هایی در این خصوص به خانواده‌های پسر و دختر ارائه خواهند کرد».

 

آبروی شهرستانمان رفت!

بهمئی یکی از شهرستان‌های مرزی کهگیلویه و خوزستان است، محیطی ساده و محلی دارد و همدیگر را خوب می‌شناسند. احمد، یکی از ساکنان شهرستان بهمئی و از آشنایان دور خانواده‌ی داماد است. درباره‌ی این ازدواج به «سازندگی» می‌گوید: «پنج‌شنبه‌ی هفته‌ی پیش بود. این دختربچه را عقد موقت کردند. دختربچه کلاس پنجم است، یعنی 11 ساله است و داماد هم حدود 21 سال دارد. شنیدم روحانی وقتی می‌خواسته عقد را بخواند، دیده عروس دختربچه است و اعتراض کرده؛ هم به خانواده‌ی دختر و هم به خانواده‌ی داماد. مقاومت کرده و گفته من عقد را نمی‌خوانم. بعد هم با دفتر ثبت تماس گرفته‌اند و دفتر ثبت گفته عقد موقت یا صیغه‌ی محرمیت بخوانید. صرفا برای اینکه محرم شوند تا چند سال دیگر که این بچه بزرگ شود و بتوانند برایشان عقد دائم بخوانند». او در مورد اینکه ازدواج اجباری بوده یا نه می‌گوید: «اجباری در کار نبوده اما مادر دختر با مادر بزرگ پسر رابطه‌ی قومیتی و فامیلی داشتند و توی رفت‌‌و‌آمدهای خانوادگی دختر را دیده بودند. خانواده‌ی دختر هم موافقت کردند. تاجایی که می‌دانم پدر دختر دو زن داشته و این دختر هم از همسر دومش بوده است». او می‌گوید ازدواج توی این سن و سال رسم ما نیست؛ «خودمان هم تعجب کردیم. برای ما عادی نبود. سن پایین ازدواج برای ما 17، 18 ساله بود. خیلی از همشهری‌ها وقتی فهمیدند، لعنت فرستادند به این خانواده. برخوردهای هم‌محلی‌ها خوب نبود. بیشتر مردم می‌گویند کار خوبی نبوده، آبروی شهرستان ما رفت. البته فرماندار هم پیگیر است. من حتی شنیدم که ممکن است عقد را فسخ کنند. تا الان موردهای مشابه هم توی شهرستانمان نداشتیم، برای همین خیلی تعجب کردیم». او همچنین می‌گوید: «داماد توی یک تعمیرگاه کار می‌کند، تنها پسر خانواده است و یک خواهر دارد. من شنیده‌ام که خانواده‌هایشان شکایت کرده‌اند که چرا فیلمشان در فضای مجازی منتشر شده. البته نمی‌دانم این موضوع چقدر راست باشد. عروسی‌شان هم انگار سه یا چهار سال دیگر است».

 

عقد‭ ‬فسخ‭ ‬شد

ماجرا به قدری در فضای مجازی گل کرد و احساسات عمومی جریحه‌دار شد که رئیس دادگستری استان کهگیلویه و بویراحمد جدی‌تر به ماجرا ورود کرد. ظهر دیروز حسن نگین تاجی، رئیس دادگستری استان کهگیلویه و بویراحمد به ایسنا گفت: «پس از شنیدن این موضوع طرفین شناسایی و از خانواده‌های دو طرف و عاقد دعوت کردیم، سپس اظهارات پدر دختر، پسر، دختر و عاقد را شنیدیم. سن دختر براساس کپی شناسنامه ارائه شده 11 سال می‌شود و پسر نیز 22 سال دارد. انگیزه این اقدام صرفا به خاطر ایجاد محرمیت با عقد موقت، شناخت بیشتر و رفت و آمد زوج با خانواده زوجه جهت جلوگیری از برخی مسائل و مشکلات شرعی بوده است تا اینکه پس از گذشت 6 سال  با مجوز دادگاه اقدام به عقد رسمی و ازدواج کنند. احساس کردیم دختر در این سن آگاهی پایینی دارد و مصلحت نیست عقد موقت هم باشد. ولی زوجه مهریه مشخص شده را بذل کرده و زوج مدت باقی‌مانده عقد را بذل کرده، عقد دو ساله بوده است. بنابراین عقد منتفی و منحل شد تا در زمان مقتضی با اخذ مجوز از دادگاه به ازدواج رسمی اقدام کنند». این در حالی است که اگر دختربچه ۱۳ ساله بود، احتمال فسخ عقد او کمتر می‌شد. چون طبق ماده‌ی ۱۰۴۱ قانون مدنی ایران، عقد نکاح دختر قبل از ۱۳ سال تمام شمسی و پسر قبل از رسیدن به ۱۵ سال تمام شمسی منوط است به اذن ولی و رعایت مصلحت با تشخیص دادگاه صالح.

طرح کودک‌همسری چه بود؟ چه شد؟

خراسان رضوی، آذربایجان شرقی، خوزستان، سیستان و بلوچستان، آذربایجان غربی، هرمزگان و اصفهان استان‌هایی هستند که بالاترین نرخ کودک‌همسری را دارند. چند وقتی می‌شود که فراکسیون زنان مجلس طرح کودک‌همسری را تهیه کرده و آن را پیگیری می‌کنند. طرحی که با مخالفت‌های بسیاری همراه بود و تا به امروز به نتیجه نرسیده است. مخالف‌ها یا ایرادهای شرعی می‌گیرند یا می‌گویند طرح ریشه در باورهای غربی دارد! چند وقت پیش، طیبه سیاوشی، نماینده‌ی مردم تهران در مجلس شورای اسلامی به «سازندگی» گفته بود: «براساس قانون مصوب سال ۱۳۱۳ نکاح دختران قبل از ۱۵ سال و پسران قبل از ۱۸ سال ممنوع بود، اما در سال‌های بعد این قانون تغییر کرد و ما هم در طرح پیشنهادی به مجلس خواهان بازگشت به قانون سال ۱۳۱۳ بودیم. در مجلس دهم ۶۷ نفر از نمایندگان یک فوریت طرح افزایش حداقل سن ازدواج را تایید کردند و بعد هم برای بررسی بیشتر به کمیسیون قضایی رفت. در مقدمه توجیهی این طرح آمده با توجه به اینکه ازدواج یکی از مهم‌ترین بخش‌های زندگی افراد است، باید با شناخت کامل از بلوغ جسمی و جنسی باشد». دی ماه 97 کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس به طرح کودک همسری رای نداد و طرح دوباره معطل ماند. دو ماه بعد حسن نوروزی، سخنگوی کمیسیون قضایی مجلس در یک گفت‌وگوی اختصاصی به «سازندگی» گفت: «اردیبهشت 98 دوباره فقها را به مجلس دعوت کرده و طرح کودک همسری را بررسی می‌کنیم». درحالیکه 168 روز از سال 98 گذشته و تا امروز خبری از بررسی دوباره‌ی طرح در کار نبوده است!