روزنامه سازندگی

جامعه سبک زندگی

منتشر شده در تاریخ دوشنبه 7 مرداد 1398 ساعت 1:40

بچه‌داریِ خالی، ماهی ۱/۶۵۶/۰۰۰ تومان!/ گزارش تحلیلی سازندگی از کمپین «مادران شریف» که قصد کرده‌اند هرکدام ۱۰فرزند داشته باشند

خورد و خوارک ساده برای یک خانوار سه نفره، طی شش ماه می‌شود 9 میلیون و 936 هزار تومان. درحالی‌که امسال حقوق یک کارگر طبق اعلام وزارت کار یک میلیون و 500 هزار تومان اعلام شده که با احتساب اضافه‌کاری می‌شود حدود دو تا دو میلیون و 200 هزار تومان.

مریم لطفی: در میانه بازار داغ کمپین‌های جور و واجوری که این روزها راه افتاده‌، اسم که نه، اما رسم یکی از آنها تا حدی عجیب است. کمپین «مادران شریف» که چند روز پیش زهره الهیان، نماینده پیشین مردم تهران در مجلس هشتم در توئیتی از آن خبر داد؛ «یکی از دانشجویان دانشگاه شریف را دیدم، می‌گفت کمپین مادران شریف را راه انداخته‌ایم و با هم عهد کردیم با یاری لطف خداوند هر یک از ما ۱۰ فرزند بیاوریم و نوبتی از بچه‌های یکدیگر نگهداری کنیم تا بتوانیم درس را هم ادامه دهیم. در دلم احسنت به هوش آینده‌نگرانه جوانان و دختران این مرزو‌بوم گفتم. اگر امروز به فکر نباشیم در 30 سال آینده جمعیتی پیر و فرتوت خواهیم داشت و خبری از نیروی کار جوان و مولد نخواهد بود و در آینده دیگر خبری از کشور ایران در ژئوپلیتیک جهان نخواهد بود». 

این توئیت جنجالی و ایده جسورانه ۱۰ فرزند برای هر مادر واکنش‌های تند زیادی به همراه داشت. برخی از کاربران این ایده را به سخره گرفتند؛ «با احترام به عقیده‌ی شما من فقط یک سوال داشتم بدون اینکه قصد توهین یا قضاوت داشته باشم یا بخوام به نیت خیر شما شک کنم. ممنون می‌شم صادقانه جواب بدین که آیا شما واقعا نمی‌فهمید یا به‌خاطر مصلحت این مرز‌و‌بوم نمی‌فهمید؟» «طرح خوبیه فقط چند تا ابهام داره: 1-از ابتدای بارداری تا انتهای شیردهی حداقل 3 سال طول می‌کشه، پس برای 10 فرزند، حداقل باید 30 سال دانشجوی شریف باشن (به گفته خودتون!) 2-وقتی یه نفر خودش چند فرزند داره، چرا باید از فرزندان بقیه نگهداری کنه؟ 3- آیا مردانی که این شرایط رو بپذیرن دارین؟؟؟». 

 

فرزندآوری سخت است؟

شواهد نشان می‌دهد که جمعیت ایران رو به پیری در حرکت است. اواخر تیرماه امسال، محمد اسماعیل اکبری، مشاور عالی وزیر بهداشت به ایسنا گفت: «در کشور ما سرعت رشد پیری دارد از همه‌جا جلو می‌زند؛ به‌طوری‌که در ۲۰ سال آینده ۲۰ درصد جمعیت‌مان پیر خواهند بود و در ۳۰ سال آینده ۳۰ درصد جمعیت ایران پیر می‌شوند. یعنی از هر سه فرد یک نفر پیر خواهد بود. فرد پیر قاعدتا قدرت تولید ندارد و فرد دیگری باید خرجش را بدهد».

پیشگیری از پیری جمعیت مهم است، اما ایده‌های خام برای فرزندآوری هم طبعا بی‌نتیجه خواهد بود، همان‌طور که طرح‌های دولت احمدی‌نژاد برای جلوگیری از پیری جمعیت ایران، بی‌نتیجه بود. آن هم در شرایطی که حتی افراد متمکن هم میل چندانی برای داشتن فرزندان زیاد ندارند. ضمن اینکه وضعیت نابسامان اقتصادی هم این ماجرا را تشدید می‌کند.

یک خانواده‌ی سه نفره را در نظر بگیرید که تازه فرزند اول‌شان متولد شده است. وضعیت این خانواده تا شش ماهگی این نوزاد چه خواهد بود؟ نیازهای ابتدایی این خانواده را در نظر بگیرد. یک نوزاد به‌طور میانگین روزانه به پنج پوشک نیاز دارد. با احتساب قیمت 21 هزار تومان برای یک بسته پوشک، این نوزاد تا شش ماهگی حدود 900 پوشک مصرف می‌کند که قیمت آن می‌شود حدود 860 هزار تومان. یک بسته شیر خشک به صورت متوسط در یک هفته و نیم استفاده می‌شود و اگر قیمت هر بسته را 19 هزار و 500 تومان در نظر بگیریم، این میزان در شش ماه معادل 320 هزار تومان می‌شود. با فرض اینکه برای یک نوزاد تا شش ماهگی تنها چهار دست لباس، شامل یک سرهمی آستین بلند یا کوتاه، کلاه و شورت خریداری شود، در کمترین حالت این رقم 464 هزار تومان خواهد شد.حالا مادر و پدر نوزاد را نظر بگیرید؛ البته تنها خورد و خوراک آنها را که شامل ابتدایی‌ترین نیازهای روزانه می‌شود؛ گوشت، مرغ، تخم‌مرغ، شیر، نان، سبزجات و میوه. با توجه به تحقیقات «سازندگی»، زنی که تازه فرزندش را به دنیا آورده، در روز حدودا به 180 تا 300 گرم گوشت نیاز دارد که با توجه به قیمت گوشت طبق آخرین گزارش مرکز آمار ایران، مصرف 180 گرم روزانه گوشت، در ماه معادل 502 هزار تومان و طی شش ماه سه میلیون تومان هزینه خواهد داشت. پدر خانواده هم به‌صورت میانگین روزانه به 45 گرم گوشت نیاز دارد که معادل پولی آن طی شش ماه 558 هزار تومان می‌شود. یک زن و مرد به‌طور میانگین در روز به 250 تا 300 گرم برنج نیاز دارند که با احتساب قیمت برنج خارجی که کیلویی 8900 تومان است، این رقم در ماه حدود 67 هزار تومان و طی 6 ماه، برای هر نفر 402 هزار تومان خواهد شد. زن زائو در روز چهار لیوان شیر و مرد دو لیوان شیر مصرف می‌کند. با احتساب قیمت چهار هزار و 800 تومان برای هر لیتر شیر، این رقم برای زنی که تازه فرزندش را به دنیا آورده طی شش ماه 864 هزار تومان و برای مرد 432 هزار تومان می‌شود. هر فرد به صورت میانگین در روز دو سوم نان (بربری) مصرف می‌کند و اگر قیمت هر بربری را 1000 تومان در نظر بگیریم، این رقم در شش ماه برای هر فرد 276 هزار تومان خواهد شد. با فرض اینکه مادر و پدر هر دو روزانه یک تخم‌مرغ مصرف کنند، با احتساب قیمت یک شانه تخم‌مرغ که 9 هزار تومان است، این رقم در شش ماه 54 هزار تومان برای هر نفر خواهد بود. برای تهیه‌ی یک سالاد شامل خیار، گوجه و پیاز که زائو به صورت میانگین شش واحد در روز به آن نیاز دارد، طی شش ماه این رقم به 558 هزار تومان و برای چهار واحدی که پدر خانواده باید مصرف کند حدود 360 هزار تومان می‌شود. اما در مورد میوه، سیب را در نظر بگیرید که کیلویی 10 هزار و 500 تومان است. زائو در طول روز به پنج سیب و پدر خانواده به دو سیب (میوه) در روز نیاز دارد. رقم مصرفی برای خرید سیب طی شش ماه برای زن حدود 126 هزار تومان و برای مرد 50 هزار تومان می‌شود. 

 

6 ماه ؛10 میلیون تومان

همین خورد و خوارک ساده برای یک خانوار سه نفره، طی شش ماه می‌شود 9 میلیون و 936 هزار تومان. درحالی‌که امسال حقوق یک کارگر طبق اعلام وزارت کار یک میلیون و 500 هزار تومان اعلام شده که با احتساب اضافه‌کاری می‌شود حدود دو تا دو میلیون و 200 هزار تومان. اگر میانگین دو میلیون در ماه را در نظر بگیریم، این رقم طی شش ماه معادل 12 میلیون خواهد بود. در حالی‌که میزان بودجه صرف شده برای خورد و خوراک طی شش ماه، 83 درصد حقوق یک کارگر را شامل می‌شود! تنها خورد و خوراک و بدون در نظر گرفتن مخارج مسکن، حمل‌و‌نقل، پوشاک، درمان و پرداخت قبوض! ماجرایی که چرخ زندگی بسیاری را کند کرده است. سعید یکی از کارگرهای کارخانه‌ی میگوی بندرعباس است و بچه‌دار. او در رابطه با دخل و خرج این روزهایش به «سازندگی» می‌گوید: «ماهی یک میلیون و 600 هزار تومان حقوق می‌گیرم اما این مبلغ کفاف هزینه‌هایم را نمی‌دهد. در ماه 500 هزار تومان اجاره می‌دهم. هزینه خورد و خوراک و مخارج تحصیل فرزندانم هم هست. خیلی هنر کنم بتوانم دو هفته زندگی‌ام را با این حقوق بچرخانم.» رحمان هم کارگر است؛ کارگر یکی از کارخانه‌های خرما در بندر‌عباس. به «سازندگی» می‌گوید: «روزی 12 ساعت کار می‌کنم. حقوق پایه‌ام ماهی یک میلیون و 100 هزار تومان است که با اضافه‌کاری یک میلیون و 500 هزار تومان می‌شود. هزینه‌هایم بیشتر از این حقوق است. پول اجاره خانه،
خرد و خوراک، پوشک بچه و...».

 

توجه‭ ‬به‭ ‬پنجره‭ ‬جمعیتی‭ ‬ضروری‭ ‬است‭ ‬

شهلا کاظمی‌پور، جمعیت‌شناس در رابطه با بحران جمعیت که این روزها خیلی از دولت‌مردان را نگران کرده، به «سازندگی» می‌گوید: «باید حواس‌مان به زمان حال باشد، اگر بحرانی هم به‌وجود بیاید در بلندمدت است. الان با پنجره‌ی جمعیتی روبه‌روییم و قاعده‌ی هرم جمع شده. موالید دهه‌ی 60 به وسط‌های هرم رسیده‌اند و وسط این هرم متورم است. این نشان می‌دهد که جمعیت در سن فعالیت هستند که ما به آن فرصت جمعیتی یا پنجره‌ی جمعیتی می‌گوییم. اکنون حدود 70 درصد جمعیت ایران در سن 15 تا 64 سال هستند. اگر این گروه عظیم اشتغال تام داشته و بهره‌وری بالا داشته باشند، جمعیت به شکوفایی اقتصادی می‌رسد. مهم این است که این مرحله را از دست ندهیم. وقتی می‌گوییم آینده‌ی جمعیت پیر می‌شود، دولت‌مردان گمان می‌کنند باید برای آینده کاری کنند درحالیکه باید برای همین فرصت طلایی جمعیتی فکری کرد. کاری که خیلی از کشورها انجام داده‌اند. چون در این صورت یک جمعیتِ باکیفیت، به سالمندی خواهد رسید. جمعیت سالمند همیشه سربار نیست، اگر سالمند سالم بوده و وضعیت اقتصادی مناسبی داشته باشد، علاوه بر اینکه از خودش محافظت می‌کند می‌تواند از جوان‌ها هم حمایت کند. البته قطعا یکی از راهکارها برای جلوگیری از پیری جمعیت، افزایش باروری است. ولی این نافی این نیست که جمعیتی را که طی دو سه دهه‌ی اخیر به دنیا آمده‌اند رها نکنیم». 

 

چرا‭ ‬فرزندان‭ ‬کم؟‭!‬

بر خلاف اعضای کمپین مادران شریف، بسیاری از خانواده‌ها، حتی کسانی که وضعیت مالی خوبی دارند هم به داشتن فرزندان زیاد مایل نیستند. علیرضا شریفی یزدی، جامعه‌شناس در تحلیل این موضوع به «سازندگی» می‌گوید: «اولین و مهم‌ترین علت کاهش فرزندآوری، افزایش سن ازدواج است. طی دو دهه‌ی اخیر به صورت صعودی سن ازدواج افراد بالاتر رفته است. این مساله طبیعتا با توجه به اینکه سن فرزندآوری محدود است، روی تعداد فرزندانی که یک زوج می‌توانند داشته باشند اثرگذار خواهد بود. مورد دوم بحث سبک زندگی است. سابق بر این، زن‌ها نقش محدود مادری داشتند اما امروز بنا به دلایل مختلف سطح آگاهی و توقعات بیشتر شده و تعریف ازدواج فرق کرده است. بنابراین موجب شده علاوه بر فرزندآوری، زوجین از زندگی مشترک توقعات دیگری هم داشته باشند. نکته‌ی سوم مسائل اقتصادی است. در کشور ما طی 25 سال اخیر که میزان رشد جمعیت به‌طور متوسط کاهش پیدا کرده، بیش از اینکه فعالیت‌های وزارت بهداشت سهمی در کاهش جمعیت داشته باشد، این موضوع علل اقتصادی داشته است. یعنی مسائل اقتصادی خودبه‌خود ابعاد خانوار ایرانی را کوچکتر کرده است و این میزان کوچکتر هم خواهد شد». 

او با اشاره به کمپین مادران شریف می‌گوید: «این کمپین از نظر اجتماعی ضرورت و نیاز را به ما گوشزد می‌کند و این یک نیاز واقعی است. هر انسان سالمی دوست دارد که فرزندآوری داشته باشد. اما از سوی دیگر نشان‌دهنده‌ی این است که کارهایی که در سال‌های اخیر برای فرزندآوری انجام شده شکست خورده است».

او همچنین می‌گوید: «شواهد نشان می‌دهد شکل‌گیری خانواده‌های جدید با تاخیر خواهد بود و مجردان مطلق هم بیشتر می‎شوند. این دو گواه این است که فرزندآوری هم کاهش پیدا می‌کند. بنابراین نیاز است که وضعیت معیشت مردم اصلاح شده و نرخ بیکاری که یکی از معضلات نسل جوان است اصلاح شود. همچنین تورم کنترل شود و روی مقوله‌ی فرهنگی نیز کار کنیم تا ازدواج‌ها راحت‌تر شده
و به نسبت فرزندآوری هم بیشتر شود».