روزنامه سازندگی

جامعه شهری

منتشر شده در تاریخ شنبه 5 مرداد 1398 ساعت 13:16

چرا شورایاری‌ها مهم شدند؟

پنچمین دوره انتخابات شورایاری‌ها درحالی روز گذشته برگزار شد و با اقبال خوبی از سوی نخبگان همراه بود که هنوز بسیاری به میزان تاثیرگذاری پایین‌ترین لایه شوراها و مشارکت مدنی در ایران تردید دارند.

معصومه رضایی، خبرنگار گروه جامعه: «همین اعضای شورایاری‌ها در دوره‌های گذشته به دلیل فشار عصبی که برای جلوگیری از ساخت و سازهای غیرمجاز در شهرک اکباتان به آنها وارد شده بود، کارشان به بیمارستان کشید اما زورشان به قالیباف نرسید.» این را فرزانه طاهری به سازندگی، می‌گوید؛ نویسنده و مترجم شناخته‌شده ایرانی که بیشتر او را با ترجمه «مسخ» اثر کافکا می‌شناسیم و دیگر آنکه همسر هوشنگ گلشیری است. نام او در پنجمین دوره از انتخابات شورایاری‌ها که روز گذشته‌ برگزار شد، به‌عنوان حامی یکی از فهرست‌های منتشر‌شده اعلام شد؛ رضا بابک، بازیگر پیشکسوت، لطف‌الله میثمی، فعال روزنامه‌نگار و عبدالفتاح سلطانی، وکیل دادگستری هم از فهرست مورد قبول فرزانه طاهری، حمایت کرده‌اند و این موضوع نشان می‌دهد که شاید در سطوح بالای مدیریتی، بسیاری به شورایاری‌ها اعتقادی نداشته باشند و در برگزاری انتخابات آن تا همین چند روز پیش اما و اگرهای فراوانی بود اما نخبگان جامعه به این نتیجه رسیده‌اند که شاید بتوان در امور شهر پر‌فلاکتی مثل تهران از پایین‌ترین سطح مدیریت شهری تاثیرگذار باشند و مشکلات شهر را می‌توان به وسیله این نهاد مردمی حل کرد. البته در این میان احزاب هم بیکار ننشسته‌اند و لیست‌هایی از اشخاص مورد حمایت خود در فضای مجازی منتشر کرده‌اند. به‌طور مثال یکی از احزاب رباتی را در تلگرام طراحی کرد که با ورود به برنامه و انتخاب منطقه و محله می‌شد نامزدهای مورد وثوق این حزب را در هر محله شناسایی کرد، فهرست‌هایی که از 8 نفر شروع می‌شدند و در بعضی محله‌ها به 35 نفر هم می‌رسیدند.

هر چند که بارها از سوی اعضای شورای شهر گفته شد که بهتر است انتخابات شورایاری‌ها به سمت حزبی شدن و سیاسی بودن پیش نرود اما برخی احزاب از‌جمله گروه‌هایی از اصلاح‌طلبان حضور گسترده‌ای در انتخابات 4 مرداد داشتند و بیشتر از آن ائتلاف‌هایی که در محله‌ها شکل گرفت، به چشم آمد.

انتخابات حزبی یا انتخابات شهرداری؟

ظهر حدود ساعت 12 است محله اسکندری در منطقه 11 تهران، دبستان جلوه معراج، دو نفر در صف ایستاده‌اند، از امیر که رای داده و با تلفن همراهش کار می‌کند می‌پرسم: «انتخابتون بر چه اساسی بوده؟» می‌گوید: «‌اول می‌خواستم به فهرست‌هایی که از جاهای مختلف معرفی می‌شدن رای بدم اما متاسفانه با شناختی که از محله دارم خیلی از لیست‌ها مناسب نبودن.» دلیلش را می‌پرسم و ادامه می‌دهد: «‌تو این محله لیستی از اعضای یه حزب دادن در صورتی که افراد معرفی شده 16 ساله که تو شورایاری دارن فعالیت می‌کنن و هیچ نسبتی با تفکر اون حزب ندارن و به نظرم بیشتر لیست آدمای شهرداریه تا حزب مورد نظر.» محمد دوست امیر هم که رای داده، به ما ملحق می‌شود. او هم درباره فهرست‌های منتشر‌شده از سوی برخی احزاب و شخصیت‌ها نظر مشابهی دارد و می‌گوید: «‌به نظر می‌رسه که لیست‌های مطلوب شهرداری‌های مناطق و نواحی به‌عنوان فهرست برگزیده احزاب به مردم معرفی شده و حداقل تو محله ما و چند جای دیگه که می‌شناسم، اینطوریه و در‌واقع به جای شناخت قابلیت‌های افراد و معرفیشون، در حال رواج دادن لیست افراد مورد حمایت شهرداری هستن.» صحبت‌های امیر و محمد را فهرست‌هایی که در فضای مجازی منتشر شده تا اندازه‌ای تایید می‌کند و با نگاهی به لیست‌ها اینگونه به نظر می‌رسد که بعضی از نامزدها ارتباطی با حزبی که از آنها حمایت می‌کند، ندارند؛ به طور مثال فهرستی که فرزانه طاهری از آن حمایت کرده، در شهرک اکباتان با نام «ائتلاف همبستگی و پویایی شهرک اکباتان» معرفی شده و هیچ نامی از رابطه این ائتلاف با حزب خاصی برده نشده اما در ربات طراحی‌شده یکی از احزاب، نام همین ائتلاف به عنوان فهرست مطلوب حزب، در شهرک آمده است و به نظر می‌رسد که بسیاری از احزاب از فهرست‌هایی که توسط افراد نخبه مورد حمایت قرار گرفتند، به‌عنوان اعضای حزب خود نام بردند.

زور شورایاران به قالیباف نرسید

با اینکه عده‌ای اعتقاد خود را به فهرست‌ها از دست داده‌اند اما در‌حال‌حاضر یکی از مهم‌ترین راه‌ها برای معرفی نامزدهای انتخاباتی به مردم، انتشار لیست‌ها است؛ دسته‌بندی‌هایی که بسیاری از آنها دیگر ربطی به احزاب ندارند و بخش اعظمی از فهرست‌های منتشر شده، ائتلاف‌هایی است که در محله‌ها شکل گرفته است. با وجودی که پیش از انتخابات شورایاری انتشار فهرست‌های متعدد نشان داد که شورایاری‌ها برای عده‌ای از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، اما در لایه‌های مختلفی از نظام مدیریت شهری و همچنین مدیران سیاسی تاکنون شورایاری‌ها جدی گرفته نشده‌اند به‌عنوان مثال رئیس شورای شهر تهران که خود حامی برگزاری انتخابات شورایاری و مجری آن است، روز گذشته در گفت‌و‌گویی با ستاد برگزاری انتخابات اعلام اعلام کرده که امسال برای اولین‌بار در انتخابات شورایاری‌ها شرکت کرده است با این حال هستند اشخاصی که شورایاری را یکی از نهادهای تاثیرگذار در محله خود می‌دانند. این در حالی است که شورایاری‌ها در دوره‌های قبل که با مدیریت اصولگرایان برگزار شد، چندان خوش‌سابقه نبود. فرزانه طاهری در همین مورد به سازندگی‌ می‌گوید: «‌اعضای شورایاری اگر برای به‌دست‌آوردن منافع شخصی در انتخابات شرکت نکرده باشند، می‌توانند در رفع مشکلات محله بسیار موثر باشند. مثلا افرادی که من از آنها حمایت کرده‌ام در دوره قبل هم در شورایاری حضور داشتند و تا پای جان تلاش کردند که جلوی ساخت‌و‌سازهای بی‌رویه و غیر‌مجاز در شهرک اکباتان را بگیرند و حتی حکم دیوان عدالت اداری را هم گرفتند اما متاسفانه زورشان به محمدباقر قالیباف، شهردار وقت نرسید.» او ادامه می‌دهد: «‌شهرک با محله‌های شهر فرق دارد و حتما نیازمند شورایاری است اینجا به افراد صالحی احتیاج دارد که مسئله‌شان رفع مشکلات شهرک باشد زیرا اکباتان بزرگترین شهرک خاورمیانه است و به همین دلیل موضوعاتی مثل ساخت بیمارستان، مگامال و ساختمان‌های غیرمجاز می‌تواند روی آرامش شهرک تاثیرگذار باشد بنابراین شورایاری می‌تواند حامی مناسبی برای رفع مشکلات باشد.»

تبلیغات عجیب اما واقعی

شورایار عنوانی افتخاری برای اعضای آن به شمار می‌آید و شخصی که در انتخابات می‌تواند رای مردم محله را داشته باشد حقوقی برایش در نظر گرفته نشده است با این حال در انتخابات روز گذشته بعضی از نامزدها برای به‌دست‌آوردن رای مردم ساکن محله‌ها دست به تبلیغات جالبی زدند؛ یکی به رای اولی‌ها مژده داده که اگر به او رای دهند و تصویر رای خود را برایش در گروه تلگرامی بفرستند بعد از انتخابات سفر یک‌روزه رایگان به پارک جمشیدیه هدیه خواهد داد. کاندیدای دیگری اما وعده بزرگ‌تری داده، او گفته اگر از برگه انتخاباتی خود عکس بگیرند و به واتساپش بفرستند در قرعه‌کشی که بعد از انتخابات انجام خواهد شد، به 4 نفر هر کدام به مبلغ 3 میلیون تومان وام با اقساط 20 ماهه برای رفتن به عتبات عالیات می‌دهد و سه نفر را هم با هزینه اسکان و پذیرایی رایگان به مشهد می‌فرستد. در این میان فقط کاندیداها نیستند که وعده می‌دهند، خانه کارگر هم طی اطلاعیه‌ای اعلام کرد که با شرکت در انتخابات شورایاری‌ها و رای به کاندیداهای خانه کارگر مزایای ویژه تشکیلاتی هدیه می‌دهد. این تشکیلات اسامی نامزدهای مورد حمایت خود را هم در فضای مجازی منتشر کرده است. با وجود این اتفاقات به نظر می‌رسد امکاناتی که ممکن است اعضای شورایاری به دست آورند، باعث شده تا به وعده‌های انتخاباتی روی آورند هر چند عنوان آن افتخاری باشد و در ظاهر حقوقی برای کاری که انجام می‌دهند، دریافت نکنند.

تفاوت‌ها، انتقادها، آمارها

در انتخابات دوره پنجم‌ که علی ربیعی، سخنگوی دولت هم به عنوان یکی از اعضای دولت در آن حضور داشت و به محله قدیمی خود جوادیه رفت و رای داد، چند تغییر وجود داشت که اولین آنها استفاده از دستگاه‌های ثبت الکترونیک رای بود که تا کنون در هیچ انتخابات گسترده‌ای از آنها استفاده نشده بنابراین در شبکه‌های اجتماعی به شیوه‌های متفاوت روش استفاده از این دستگاه‌ها به مردم آموزش داده شد.پیروز حناچی، شهردار تهران هم در حاشیه برگزاری انتخابات روز گذشته در ستاد برگزاری گفت: «مهم‌ترین خصیصه انتخابات این دوره الکترونیکی بودن آن است. بیش از ٢٠ درصد داوطلبان این انتخابات از بانوان هستند که این یعنی یک افزایش معنی‌دار؛ جوانان زیر ۴٠ ساله نیز ۵٠ درصد نامزدها را تشکیل می‌دهند.» اتفاق دیگر بالا آمدن سن رای‌دهندگان بود، در فصل اول کلیات اساسنامه شورایاری‌ها نوشته شده: « تبصره ۳: سن رای‌دهندگان به اعضای شورایاری ۱۵ سال به بالا است.» با این حال رای اولی‌های این دوره باید پیش از 4 مرداد 1380 به دنیا آمده باشند. یکی از انتقادهایی که به اعضای شورای شهر تهران به‌عنوان مرجع برگزاری انتخابات شورایاری‌ها وارد شد، این بود که بعضی از اعضا در محله‌ای غیر‌از منطقه زندگی خود رای داده‌اند. هر چند این اتفاق منع قانونی ندارد اما چون این انتخابات در محله‌ها برگزار شده و رقابت بین کاندیداها در محله‌ها صورت می‌گیرد؛ بنابراین ساکنین محل با توجه به شناختی که از اهالی دارند باید به آنها رای می‌دهند. در انتخابات روز گذشته بر اساس آمار ستاد برگزاری تعداد شرکت‌کنندگان از مرز 380 هزار نفر گذشت که 61% مردان و 39% زنان رای دادند و منطقه 4 با 38000 رای رتبه اول مشارکت را به خود اختصاص داد.