روزنامه سازندگی

باشگاه نویسندگان علی هاشمی

منتشر شده در تاریخ دوشنبه 26 آذر 1397 ساعت 18:48

گذار از جنگ نیابتی

علی هاشمی، عضو شورای سیاستگذاری روزنامه سازندگی

در چند روز اخیر سیاستگذاران دنیا از موضوع کذبی تحت عنوان بمباران شیمیایی سخن گفته‏اند که هیچ وجهه بین‌المللی ندارد زیرا سندی درباره آن منتشر نشده است. این موضوع، بهانه‏ای واهی برای سه کشور آمریکا، فرانسه و انگلیس شد تا با حمله به خاک سوریه به اهدافشان برساند. آنها می‌خواستند تا با حمله‏ای گسترده‌تر شرایط مذاکره در خصوص سوریه را مساعدتر کنند.

جنگ سوریه از همان ابتدا، یعنی حدود 8 سال پیش، جنگی نیابتی بود. جنگی که در آن عناصر کشورهایی مانند عربستان، ترکیه و آمریکا با یکدیگر در حال نبرد بودند. ایران و روسیه هم که به دعوت دولت اسد وارد میدان شده بودند، به صورت رسمی فعالیت می‏کردند. این درحالی است که از حدود سه سال پیش، این نبردها دیگر از جنگ نیابتی تغییر موضع داد و خودشان مستقیم وارد جنگ می‏شوند که این جنگ بیشتر به جنگ‏های آخرالزمانی تشبیه می‏شود. 

جنگ‏های نیابتی جنگ‏های محدود منطقه‏ای است و در آن ارتش‏های رسمی کشورها شرکت نمی‏کنند بلکه کسانی در آن‌هاهستند که در ارتش‏ها فقط آموزش دیده‏اند. آنها از سلاح‏های غیرمتعارف استفاده نمی‏کنند و نوع سلاح‌ها نهایتا در محدوده تانک‏ها خلاصه می‏شود. لذا گسترشی هم به آن صورت ندارد. ولی زمانی که خود کشورها رسما وارد نبرد می‏شوند از سلاح‏های متفاوتی استفاده می‏کنند که قدرت تخریب بیشتری هم دارد. در جنگ نیابتی با توجه به دخالتی که روسیه و کمکی که ایران به دولت سوریه کرد می‌توان گفت که تقریبا اسد فایق آمده است طوری که نسبت به گذشته که تنها 30 درصد خاک کشورش را در اختیار داشت اکنون 80 درصد آن را در اختیار دارد. 2سال پیش و با ورود کشور روسیه به جنگ، وزنه این نبرد کاملا به سمت نیروهای بشار اسد و حکومت سوریه تغییر پیدا کرد. بعد از آن ترکیه با کمک نیروهایی که در اختیار داشت بخشی از خاک سوریه را اشغال کرد.
به تدریج اسرائیل هم با این استدلال که حزب‌الله و ایران در سوریه درحال پایگاه زدن هستند، به صورت مستقیم و غیرنیابتی وارد این کارزار شد. آخرین بازیگران هم آمریکا، فرانسه و انگلیس بودند که دو ماه گذشته به صورت خیلی محدود وارد شدند اما این‌بار عملیاتی گسترده‌تر انجام دادند.

 این مسئله نشان می‏دهد که اگر ثبات امنیت وارد خاک سوریه نشود، ممکن است گستردگی فعالیت این 3کشور بیشتر از گذشته شود. 
آمریکا در گذشته به صورت نیابتی در این نبرد حضور داشت که هم نیروهای دموکراتیک سوریه را آموزش می‏داد و هم از نظر سلاح آنها را تامین می‏کرد. آمریکا و دو کشور دیگر با حمله اخیر قصد داشتند وارد مذاکرات شوند. این کشورها مدتهاست که از مذاکرات حذف شده بودند. در نتیجه بازیگران اصلی در بحران سوریه چهار کشور ایران، روسیه، ترکیه و خود سوریه بودند. برهمین اساس آمریکا و فرانسه و ناتو کاملا از این جریانات حذف شده بودند. آنها با عملیات اخیر که به هیچ عنوان برایشان اهمیت نداشت ممکن است چقدر خسارت‏های جبران ناپذیری به جای بگذارد، نشان دادند که می‏خواهند وارد محدوده‏ای شوند که از آن حذف شده‏اند. هرچند می‌توان گفت کمی به هدفشان نزدیک هم شدند و ممکن است در آینده‏ای نزدیک همه این کشورها به نوعی وارد مذاکره شوند. این را حتی می‌توان از عکس‌العمل روسیه به حمله آمریکا نیز متوجه شد. روسیه اعلام کرد که در این عملیات اس 400 هایش خاموش بوده است و از پدافندهای قدیمی‏ای که سوریه از ارتش سابق شوروی گرفته استفاده کرده است که ربطی به تجهیزات جدید کشورش ندارد. این مسئله نشان می‏دهد که هیچ‌کدام از طرفین نمی‌خواهند وارد جنگ شوند زیرا این نبرد کوچک نیست.

 به نظر می‏رسد ورود سه کشور آمریکا، فرانسه و انگلیس کمی دنیا را نگران این موضوع کرده است که ممکن است اتفاقی جهانی بیفتد زیرا این بار دیگر نیابتی در کار نیست و آنها برای خودشان ارتش وارد کرده‏اند. تا زمانی که داعش در خاک سوریه وجود داشت تمام کشورها بدون استثنا معتقد بودند که د اعش باید از بین برود. حال ممکن است که در از بین بردن داعش همکاری زیادی نمی‏کردند و در یک جبهه با یکدیگر نمی‏جنگیدند ولی در جبهه‏های متفاوت این روند را ادامه می‏دادند. ایران و روسیه و دولت سوریه در بخش‏هایی مانند پالمیرا، مناطق مرکزی و اطراف دمشق بودند و آمریکایی‏ها بیشتر اطراف فرات می‏جنگیدند. حال داعش به صورت یک واقعیت ملموس پایان یافته است. بنابراین درحال‏حاضر کشورها با تمام قوا در حال وارد شدن به خاک سوریه هستند. تغییر شکل نبرد نیابتی به ورود مستقیم کشورها باعث شده است که خطرات اضافه و اضافه‌تر شود. در منطقه‏ای که بخواهد آمریکا، فرانسه، انگلیس، اسرائیل، روسیه و ایران حضور داشته باشند، اگر درگیری‌ها به جنگ بینجامد عاقبت ناخوشی خواهد داشت. 

بنابراین به نظر می‏آید که سیاستمداران دنیا قصد دارند تا از این مرحله عبور کنند و آمریکایی‏ها با انجام این عملیات می‌خواهند به توافق نهایی برسند. توافقی که درحال‏حاضر نمی‌توان آن را پیش‌بینی کرد. واکنش و سخنان مقامات و سیاستگذاران دنیا نشان از نگرانی‏ای درخصوص جنگی بزرگ دارد که باید قبل از هر اتفاقی، کشورهای حاضر در سوریه پای مذاکره بنشینند.

 موضوعی که آمریکا می‏خواهد. آمریکا، انگلیس و فرانسه با حمله به خاک سوریه می‏خواهند باب مذاکره را باز کنند. ادامه این ماجرا به نفع هیچ کشوری به خصوص دولت‏های خاورمیانه نیست چون دنیا دیگر تحمل جنگی جدید بزرگی را  به صورتی که بخواهند ارتش‏های کلاسیک در آن شرکت کنند، ندارد.