روزنامه سازندگی

اقتصاد صنعت

منتشر شده در تاریخ پنجشنبه 8 فروردین 1398 ساعت 1:47

ماشین‌های پرنده/ مردم به خرید خودروی دست دوم افتادند

برخی کارشناسان معتقدند حداقل 80 درصد قطعات خودروهای داخلی، وارداتی است.البته خودروسازها خوشبین هستند؛ آنها می‌گویند اگر تعدیل قیمت‌ها انجام شود و تسهیلات مناسب در اختیارشان قرار گیرد با قدرت بیشتری ادامه خواهند داد. حافظه تاریخی می‌گوید پرداخت وام‌های کلان به خودروسازها و عمل کردن به آنچه آنها می‌خواستند،سابقه دارد؛ نوعی مسکن برای بیماری‌های آینده.

یزدان مرادی، خبرنگار: اگر اقتصاد ایران در سال 97 را به سینما تشبیه کنیم، بازار خودرو قطعا در ژانر وحشت جای می‌گیرد؛ نوسانات ارزی، عدم قیمت‌گذاری مناسب، تحریم و افزایش ناگهانی قیمت مواد اولیه، کاهش 70 درصدی تولید و فساد سازمان‌یافته باعث شد فقط در عرض 12 ماه، قیمت خودروهای پرفروش داخلی از 189 تا 221 درصد رشد پیدا کند. سرآمد همه آنها، پراید است؛ بی‌کیفیت‌ترین خودروی ایرانی که آمار بالاترین مرگ‌و‌میر در تصادفات را به خود اختصاص داده است. قیمت این خودرو در سال 97 رکورد 51 میلیون تومانی را زد تا بیش از 213 درصد رشد قیمت را ثبت کرده باشد. سایر خودروهای پرفروش داخلی نیز از این رقابت جا نماندند و قیمت‌هایشان هر ماه حدود 17 درصد رشد کرد.

رکورد افزایش قیمت در بین 5 خودروی پرفروش داخلی در اختیار سمند LX است؛ قیمت این خودرو در ابتدای سال 97 حدود 36 میلیون و 200 هزار تومان بود اما با افزایش 223 درصدی به 81 میلیون تومان (تا هفته دوم اسفندماه) رسید. این یعنی اگر کسی در ابتدای سال روی سمند سرمایه‌گذاری کرده بود بعد از یک‌سال حدود 45 میلیون تومان سود نصیبش می‌شد. شرایط برای سایر خودروهای پرفروش داخلی دیگر نیز به همین شکل پیش رفت؛ قیمت هر دستگاه پژو 405 در ابتدای سال 97 حدود 34 میلیون و 400 هزار تومان بود اما حالا 76 میلیون و 300 هزار تومان است که از افزایش 221 درصدی حکایت دارد. کمترین رشد هم در اختیار پژو 206 تیپ 2 با 189 درصد بود؛ این خودرو 12 ماه پیش حدود 41 میلیون و 500 هزار تومان قیمت داشت اما تا هفته دوم اسفند 97 به 78 میلیون و 800 هزار تومان رسید. عمده مشکلات صنعت خودروسازی ایران در سال 97 را باید در نوسانات ارزی و عدم تعدیل قیمت کارخانه خودروها خلاصه کرد که باعث ایجاد شکاف چند ده میلیون تومانی قیمت بازار و کارخانه و رشد دلالی شد.

خودروسازها در بحبوحه نوسانات ارزی و نقض برجام از سوی آمریکا در بهار 97 اعلام کردند به دلیل کمبود قطعه، حدود 70 هزار دستگاه خودروی ناقص در پارکینگ‌ها انبار کرده‌اند. خبرهای بد اما فقط به اینجا ختم نشد؛ خودروسازها مدعی شدند تولیدشان 70 درصد کاهش پیدا کرده و مجبور شده‌اند 100 هزار نفر از 550 هزار نیروی خود در کارخانه‌های قطعه‌سازی را تعدیل کنند و اگر شرایط بهبود پیدا نکند، اخراجی‌ها رشد خواهد داشت. نتیجه این اتفاقات چیزی جز تشنه شدن بازار و ثبت رکوردهای بی‌نظیر نبود؛ تیتر «پراید 40 میلیون تومان شد» یکی از پرکلیک‌ترین تیترهای خبرگزاری‌ها در شهریور 97 بود که البته 6 ماه بعد به 51 میلیون تومان هم رسید. فعالان بازار خودرو تاکید داشتند به دلیل رشد 3 تا 5 برابری قیمت مواد اولیه، نیاز مبرم به افزایش قیمت کارخانه خودروها دارند.

آنها به دولت پیشنهاد دادند قیمت‌ها 5 درصد کمتر از نرخ بازار افزایش پیدا کند اما در نهایت با افزایش 30 درصدی موافقت شد. به این ترتیب قیمت هر دستگاه پراید 131 حدود 33 میلیون و 725 هزار تومان، هر دستگاه سمند LX حدود 43 میلیون و 597 هزار تومان و هر دستگاه پژو 206 تیپ 2 حدود 47 میلیون و 174 هزار تومان شد. اما این قیمت‌ها خودروسازها را راضی نکرد و تاثیری روی کاهش قیمت بازار هم نگذاشت؛ نرخ آزاد این سه دستگاه خودرو به ترتیب 51 میلیون تومان، 81 میلیون تومان و 78 میلیون و 800 هزار تومان است که 17 تا 37 میلیون تومان از قیمت جدید کارخانه‌ها بیشتر است (تا هفته دوم اسفند). در ابتدای سال جاری قرار بود خودروسازها مجموعا روزی 3 هزار دستگاه خودرو تولید کنند اما این میزان تا اواخر سال 97 به هزار دستگاه کاهش پیدا کرد. سرانجام اواخر دی‌ماه ورق برگشت؛ دولت اعلام کرد بانک مرکزی حدود 15 هزار میلیارد تومان وام در قالب سرمایه در گردش در اختیار خودروسازها قرار می‌دهد تا آنها از بحران عبور کنند و با افزایش تولید بتوانند به تعهدات خود عمل کنند؛ منظور همان تحویل حداقل 100 هزار دستگاه خودروی پیش‌فروش شده توسط سایپا و ایران خودرو بود که تحویل دادن یا ندادن به موقع‌شان یکی از مهم‌ترین سوال‌های بازار خودرو بوده است. مبلغ وام پرداخت شده دو برابر ضرری است که خودروسازها مدعی بودند به دلیل بحران ارزی متحمل شده‌اند؛ آنها تولید روزانه خود را از بهمن ماه به 4200 دستگاه خودرو افزایش داده‌اند.

سوی دیگر ماجرا را باید در کف بازار پیگیری کرد؛ بررسی «سازندگی» نشان می‌دهد افزایش ناگهانی قیمت خودرو در‌حالی‌که درآمد مردم تغییری نداشته است باعث شده آنها به خرید خودروهای دست دوم گرایش پیدا کنند. شهاب در خیابان زنجان تهران صافکاری دارد و خرید و فروش خودرو هم انجام می‌دهد. می‌گوید: «از زمانی که قیمت خودروها به یکباره افزایش پیدا کرد، تمایل مردم برای خرید خودروی صفر کمتر شد و بیشتر به سمت خرید خودروهای دست دوم حرکت کردند.

ماه‌های مهر و آبان خرید و فروش خودروی دست دوم خوب بود اما برج 10 فروکش کرد. حالا هم شب عید شده و دوباره بازار کمی رونق گرفته اما طوری است که خریدار بیشتر از فروشنده است. اوایل سال با 4 میلیون تومان می‌شد یک خودروی مدل 80 خرید اما الان برای همان خودرو باید 12 میلیون تومان پول داد. الان پراید مدل 82 تمیز حدود 14 میلیون تومان قیمت دارد.»

در سال 97 درباره‌ی خودرو چه گفتیم؟

حرف‌های شهاب یک مساله را ثابت می‌کند؛ اینکه وقتی قیمت‌ها بالا می‌رود اما درآمد ثابت می‌ماند، انتخاب‌ها نیز دستخوش تغییر می‌شود و به سمت کیفیت‌های پایین‌تر نزول می‌کند. همان اتفاقی که چندماه پیش برای برند موبایل‌های مشهور افتاد و مردم به سمت برندهای ارزان‌تر کشیده شدند: «غلبه دست دوم‌ها». صنعت خودروسازی ایران درگیر بحران‌های بزرگ داخلی و خارجی است؛ از یک‌سو کشمکش‌های تمام‌ناشدنی بر سر قیمت‌گذاری‌ها و از سوی دیگر تحریم‌های ایالات متحده. برخی کارشناسان معتقدند حداقل 80 درصد قطعات خودروهای داخلی، وارداتی است. البته خودروسازها خوشبین هستند؛ آنها می‌گویند اگر تعدیل قیمت‌ها انجام شود و تسهیلات مناسب در اختیارشان قرار گیرد با قدرت بیشتری ادامه خواهند داد. حافظه تاریخی می‌گوید پرداخت وام‌های کلان به خودروسازها و عمل کردن به آنچه آنها می‌خواستند، سابقه دارد؛ نوعی مسکن برای بیماری‌های آینده.

چه کسی پرایدها را خرید؟ 
تاریخ انتشار: 18/6/97 
در عرض 24 ساعت، 75 میلیون بار مراجعه به سایت شرکت سایپا برای پیش خرید 50 هزار دستگاه خودرو اتفاق افتاد؛ بیشتر متقاضیان پیش‌خرید خودرو را دهک‏های پنجم و ششم تشکیل می‏دادند. همان قشر متوسط که هدف‌شان در وهله اول حفظ سرمایه‌شان بود. 

جزئیات فساد واردات خودرو 
تاریخ انتشار: 24/4/97 
چندین شرکت بزرگ و کوچک واردکننده خودرو در این فساد نقش داشتند؛ آنها زمانی که سایت ثبت سفارش بسته بود با همکاری عده‏ای از کارمندان متخلف دولت‏های دهم و یازدهم اقدام به ثبت سفارش غیرقانونی 6481 دستگاه خودروی وارداتی کردند. 5 نفر در ارتباط با این فساد بازداشت شدند.