روزنامه سازندگی

جامعه آسیب‌ها

منتشر شده در تاریخ جمعه 10 آبان 1398 ساعت 23:34

دعوا می‌کنیم؟ زیاد!

براساس آمار پزشکی قانونی در نیمه نخست امسال ۳۳۱ هزار و ۱۵۲ مصدوم نزاع به مراکز پزشکی قانونی مراجعه کردند که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل ۲.۵ درصد بیشتر شده است

مریم لطفی: چند روز پیش پزشکی قانونی آخرین آمار مربوط به نزاع را منتشر کرد و اعلام کرد که آمار مراجعان نزاع به پزشکی قانونی در شش ماه نخست امسال در مقایسه با مدت مشابه در سال قبل، 2.5 درصد بیشتر شده است. همانطور که آمار و ارقام از زیاد شدن اختلالات روانی در جامعه هم حکایت دارد. البته با مراجعه به سایت پزشکی قانونی و مقایسه‌ی آمار و ارقام می‎توان فهمید که روند افزایشی از سال 97 آغاز شده که طبعا بخشی از آن ناشی از ثبت دقیق‌تر این موضوع است. اما به گفته‌ی آسیب‌شناسان عوامل فردی، مهارت‌های ارتباطی و عوامل اجتماعی نقش مهمی در بروز و ظهور رفتار خشونت‌آمیز دارند. 

آمار و ارقامی که این روزها در زمینه‎‌ی سلامت روان و بروز رفتارهای خشونت‌آمیز ارائه می‌شود، چندان خوب نیست. مثلا همین چند روز پیش یک روانشناس در گفت‌وگو با ایسنا اعلام کرد: «تحقیقات نشان می‌دهد که ۲۶ درصد مردم ایران نیازمند روان‌گران سلامت هستند و در بین جمعیت ۱۵ تا ۶۴ سال به‌طور میانگین از هر ۴ ایرانی یک نفر مبتلا به مشکل اعصاب و روان است. بیماری‌هایی چون سرطان، چاقی، فشارخون بالا، کلسترول، بیماری‌های قلبی و عروقی، دیابت و بیماری‌های مربوط به نقص سیستم ایمنی به طور قابل توجهی وابسته به استرس است. استرس هم رفتارهای پرخطر را افزایش می‌دهد، استفاده از قلیان، الکل و روابط جنسی ناایمن که در منطقه توریست‌پذیر و چند فرهنگی مانند مازندران بسیار بالا است، از پیامدهای استرس محسوب می‌شود».آمار وزارت بهداشت هم چیز مشابهی را نشان می‌دهد: اینکه حدود 30 درصد از مردم ایران دچار اختلالات روانی هستند؛ در طیف بیماری‌های درجه پایین تا شدید. چند وقت پیش ایرج حریرچی، سخنگوی وزارت بهداشت در یک نشست خبری گفته بود: «به طور متوسط ۲۳.۴ درصد از جمعیت بالغین کشور دچار یک اختلال روانپزشکی در طول یک سال بوده‌اند، این میزان در میان زنان ۲۷.۶ درصد زنان و در میان مردان ۱۹.۴ درصد است؛ یعنی از هر چهار نفر در گروه سنی بالای ۱۵ سال، یک نفر از اختلال روانپزشکی ضعیف تا متوسط و در موارد کمتری شدید رنج می‌برد. احتمال وجود یک اختلال روانپزشکی در طول عمر از ۱۸ تا ۳۶ درصد متغیر است، یعنی یک نفر از هر سه تا شش نفر. شیوع اختلالات روانپزشکی در طول یک سال در استان‌های مختلف کشور از  بین ۱۲.۸ درصد تا ۳۶.۳ درصد متغیر بوده است. در تهران این میزان ۳۰.۲ درصد بوده است. یعنی تقریبا یک نفر از هر سه نفر. البته در تهران میزان این اختلالات در فواصل نزدیک‌تری اندازه‌گیری شده است و این مطالعات دلالت بر این دارد که تنش‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ایجاد شده یا به وجود آمده در فواصل زمانی مشخص، تاثیرات مستقیم بر سلامت روان مردم داشته است».

 

خشونت ناشی از کاهش نشاط اجتماعی است

سید حسن موسوی چلک، رئیس انجمن مددکاران اجتماعی ایران در رابطه با آمار ارائه شده از خشونت و شیوع آن در جامعه به «سازندگی» می‌گوید: «موضوع نزاع و خشونت موضوع شش ماهه‌ی امسال یا پارسال نیست. خشونت رفتاری است که طی چند دهه در جامعه‌ی ما مشاهده می‌شود و در بین پرونده‌های قضایی معمولا جزء سه پرونده‌ی دارای فراوانی بالاست. بخشی از این‌ها در قالب نزاع است و پزشکی قانونی هم انصافا آنچه را که به دست می‌آورد، با هدف استفاده از آن در اختیار رسانه‌ها و مردم قرار می‌دهد».او ادامه می‌دهد: «از زاویه‌ای دیگر هم می‌شود به این موضوع نگاه کرد. اگر قرار است در جامعه‌ای خشونت نباشد، باید نشاط اجتماعی در آن جامعه بیشتر شود. در این جامعه مردم نباید نگران باشند و عوامل استرس آور نباید فشاری به مردم وارد کنند. براساس پژوهشی که دو سال پیش وزارت بهداشت در راستای سیاست‌های کلی سلامت سفارش داده بود، مشخص شد در بین 30 عاملی که موجب فشار روانی در میان مردم می‌شود، نگرانی در رتبه‌ی اول قرار دارد. طبیعتا آدم‌های نگران افراد شادی نیستند. از سوی دیگر طبق پژوهشی دیگر مشخص شده که در جامعه‌ی ما طی چند سال اخیر، دو هیجان در حد بالا در رفتار مردم دیده می‌شود؛ یکی خشم و دیگری اندوه. برعکس شادی میزان کمی دارد. در چنین شرایطی نباید انتظار داشت که خشونت درصد کمی داشته باشد. طبق آمار وزارت بهداشت 23 تا 25 درصد مردم حداقل یک اختلال روانی دارند. مردم نسبت به آینده نگران‌اند. نمی‌خواهم بگویم خشونت تنها نتیجه ناکامی است، اما بعضی از شرایط بستری را فراهم می‌کنند که رفتار خشونت‌آمیز جایگزین رفتار مهربانی در جامعه شود».به نکته‌ی دیگری هم اشاره می‌کند: «در کشوری که سالمند‌آزاری، کودک‌آزادی، معلول‌آزاری و ... دارد، طبیعتا خشونت تنها در محیط اجتماع رخ نمی‌دهد؛ بلکه حتی در بستر آموزش و پرورش هم این مسئله مشاهده می‌شود. در واقع خیابان تنها بخشی از این مسئله را  دربرمی‌گیرد و محل ظهور و بروز خشونت است».

موسوی چلک به انواع مختلف خشونت اشاره می‌کند: «از خشونت که حرف می‌زنیم منظورمان بیشتر خشونت فیزیکی است. در حالیکه خشونت‌های جنسی و روحی که مردم در روابطشان تجربه می‌کنند هم وجود دارد، اما جایی برای ثبت و ضبط آنها نیست و اغلب پنهان می‌شود. بنابراین آمار خشونت اینی نیست که دارد  اتفاق می‌افتد. حتی آمار پزشکی قانونی هم شامل همه‌ی نزاع‌هایی که در کشور رخ می‌دهد نیست. بخشی از مسئله‌ی خشونت به تاب‌آوری برمی‌گردد. مثلا در رانندگی حدود 17 هزار فوتی داریم و این خودش می‌تواند بخشی از رفتار خشونت‌آمیز باشد. در جامعه‌ی ما موضوع خشونت نرخ بالایی دارد که بخشی از آن ناشی از ابعاد فردی است. گاهی ممکن است اعتماد به مجریان قانون کم باشد و طولانی شدن فرایند قضایی موجب می‌شود که فرد خودش را جای مجریان قانون بگذارد».او درمورد ابعاد دیگر مسئله می‌گوید: «بخشی دیگر به مهارت‌های ارتباطی افراد برمی‌گردد؛ ضعف مهارت‌های ارتباطی موجب می‌شود رفتارهای خشونت‌آمیز نمود بیشتری داشته باشد. بخشی دیگر ناشی از ناکامی‌های زندگی است. اما باید به این نکته توجه داشت که عوامل خشونت الزاما فردی نیست. بچه‌ای که در خانواده رفتار خشونت‌آمیز را به‌کرات می‌بیند و تجربه می‌کند، احتمال اینکه در آینده عامل به رفتار خشونت آمیز باشد به مراتب بیشتر است. بنابراین فاکتورهای اجتماعی در کنار عوامل فردی اهمیت زیادی دارند؛ مانند امنیت اجتماعی، مهارت‌های ارتباطی و حتی امنیت اقتصادی».او ادامه می‌دهد: «من می‌گویم عوامل بایو سایکو سوشیال در این مسئله اهمیت دارد. اقتصاد هم در این میان نقش زیادی دارد. آن هم در جامعه‌ی ما که فضای کسب و کار و اشتغال وضعیت خوبی ندارد. در چنین شرایطی باید شاهد رفتار غیرمتعارف از مردم بود که خشونت هم بخشی از این رفتارهای غیرمتعارف است.  می‌گویم غیرمتعارف چون روی فرد، خانواده و جامعه عوارض دارد و هر سه‌ی اینها باید هزینه‌ی رفتار خشونت آمیز را بپردازند. فردی که در دعوا عضو خانوا‌ده‌اش را از دست می‌دهد یا اتفاقی که برای آقای نجفی افتاد چطور قابل جبران است؟ ضمن اینکه در خشونت‌های خانگی و جنسی این عوارض ماندگاری بیشتری دارد و طبیعتا آثار تخریبی آنها هم می‌تواند بیشتر باشد».او به فراوانی خشونت در گروه جوانان هم اشاره می‌کند: «خشونت در گروه جوانان تا زیر 40 سال به مراتب شیوع بیشتری دارد و در تمام جوامع همینطور است. در طبقات اجتماعی مختلف هم خشونت اشکال متفاوتی دارد». 

 

افزایش‭ ‬۲‭.‬۵‭ ‬درصدی‭ ‬مراجعان‭ ‬نزاع‭ ‬

بنابر آخرین آمار منتشر شده از سوی پزشکی قانونی، در نیمه نخست امسال، ۳۳۱ هزار و ۱۵۲ مصدوم نزاع به مراکز پزشکی مراجعه کردند که البته نشان می‌دهد در مقایسه با مدت مشابه پارسال، ۲.۵ درصد بیشتر شده است. سال پیش در همین مدت تعداد مراجعان نزاع۳۲۳ هزار و ۳۴ نفر بود.پزشکی قانونی جزئیات بیشتری هم ارائه داده است: در شش ماهه نخست سال جاری از کل مراجعین نزاع ۲۲۳ هزار و ۶۶۹ نفر مرد و ۱۰۷ هزار و ۴۸۳ نفر زن بودند. در این مدت استان‌های تهران با ۵۴ هزار و ۹۸۱، خراسان رضوی با ۲۸ هزار و ۱۳۳ و اصفهان با ۲۴ هزار و ۳۶۱ بیشترین و استان‌های ایلام با هزار و 513 نفر،  بوشهر با دو هزار نفر و خراسان جنوبی با دو هزار و 117 نفر کمترین آمار مراجعان نزاع را داشته‌اند. همچنین در شش ماهه نخست امسال بیشترین آمار مراجعان نزاع با ۶۱ هزار و ۸۲۸ نفر در تیر ماه و کمترین آن با ۴۴ هزار و ۸۵۸ نفر در فروردین ثبت شده است.همچنین براساس آمار پزشکی قانونی می‌توان فهمید که تعداد مراجعان نزاع در سال 97، به نسبت مدت مشابه در سال قبل با روند افزایشی جدی مواجه بوده است؛ حدود 6.5 درصد. جالب اینکه طبق اعلام مرکز آمار ایران، نرخ رشد اقتصادی در سال 97، منفی 4.2 بوده است؛ بنابراین همانطور که از سوی کارشناسان اعلام شده، عوامل اقتصادی یکی از فاکتورهای مهم در بروز رفتارهای خشونت‎آمیز است.

جالب اینکه سال گذشته نیز در استان‌های تهران، خراسان رضوی و اصفهان بالاترین نرخ نزاع گزارش شده بود؛ استان تهران با هشت هزار و 585 پرونده دارای بالاترین نرخ نزاع در بین استان‌ها بود و پس از تهران، خراسان رضوی با سه هزار و 971 و اصفهان با سه هزار و 595 پرونده در این روند قرار داشتند.