روزنامه سازندگی

جهان دیپلماسی

منتشر شده در تاریخ شنبه 2 شهریور 1398 ساعت 18:55

آخرین فرصت امانوئل/ ظریف یک روز قبل از اجلاس گروه 7 به دیدار مکرون رفت

محمدجواد ظریف به درخواست رئیس‌جمهور حسن روحانی به فرانسه رفت تا در دیدار با امانوئل مکرون رئیس‌جمهور فرانسه، بسته پیشنهادی فرانسوی‌ها را بررسی کند. ظاهرا حراست از برنامه هسته‌ای ایران و کاهش تنش میان ایران و آمریکا و راهکارهایی برای عبور از تحریم‌ها، از جمله محتویات این بسته است

ساناز نفیسی: محمد جواد ظریف، وزیر خارجه کشورمان روز جمعه پس از سفر به سه کشور اسکاندیناوی وارد پاریس شد و در کاخ الیزه با امانوئل مکرون، رئیس جمهوری فرانسه و ژان ایولودربان، همتای فرانسوی اش دیدار کرد. ظریف روز پنج شنبه در جریان کنفرانس خبری اش با اینه اریکسون سوریده، همتای نروژی خود هدف سفرش به فرانسه را یافتن راهکاری جهت حراست از برجام اعلام کرد. او در جریان همان کنفرانس خبری گفت به خواست حسن روحانی و برای بررسی ابعاد بسته پیشنهادی جدید فرانسه به پاریس می رود.

دیدار وزیر خارجه کشورمان با رئیس جمهوری فرانسه یک روز پیش از برگزاری اجلاس گروه هفت انجام شد؛ نشستی که گفته می شود مسئله حراست از برنامه هسته ای ایران و کاهش تنش میان تهران و واشنگتن در اولویت برنامه هایش تعریف شده است. مکرون روز چهارشنبه گفته بود که با هدف کاهش تحریم ها راهکارهایی را تعیین کرده و قرار است برای بررسی بسته پیشنهادهای پاریس و راهکارهای ارائه شده توسط تهران با ظریف دیدار کند. در سال جاری این سومین باری است که فرانسه برای حراست از برجام و کاهش تنش میان ایران و آمریکا خیز برداشته است. پیش از این در تیر ماه امانوئل بن، مشاور ویژه مکرون با مقام های ایرانی دیدار داشت و در جریان سفر دومش که به فاصله یک هفته از اولین سفرش انجام شد بسته پیشنهادی موسوم به «فریز در برابر فریز» را ارائه کرد؛ بسته ای که در چارچوبش قرار بر آن بود که آمریکا با بازگرداندن برخی معافیت ها، زمینه را برای صدور نفت ایران هموار کند و در مقابل تهران نیز کاهش تعهداتش را متوقف می کرد. اندکی بعد یعنی در مرداد ماه مکرون طی تماس تلفنی با رئیس جمهوری کشورمان در واکنش به تهدید ایران مبنی بر برداشتن سومین گام جهت کاهش تعهداتش در برابر انفعال اروپا از اختصاص اعتبار 15 میلیاردی به ساز وکار مالی اینستکس خبر داد. این در حالی بود که پیش از آن ظریف در جریان نشست خبری اش با اصحاب رسانه اعلام کرده بود که اروپایی ها باید به تعهدات شان در چارچوب برجام پایبند بمانند چرا که تعهدشان به این توافق تعهد به نتیجه است، نه تعهد به اقدام.

مکرون بار دیگر بختش را آزمود

لورا روزن طی یادداشتی در المانیتور با اشاره به دیدار ظریف و مکرون در این باره نوشت «رئیس جمهوری فرانسه بعد از هفته ها رایزنی با مقام های کاخ سفید راهکار جدیدی تبیین کرده است و امید دارد تا در جریان نشست گروه هفت که قرار است شنبه در بیاریتز فرانسه برگزار شود ترامپ را برای اجرایی کردنش تحت فشار بگذارد. مکرون با ارائه این راهکار جدید در تلاش است تا زمینه را برای مذاکره با مقام های ایران، حراست از برجام و کاهش تنش ها و تحرکات حاکم بر خلیج فارس فراهم کند.» این ادعا در حالی است که مقام های رسمی ایران بارها با اشاره به خروج یک جانبه ایالات متحده از توافق هسته ای اعلام کردند که تنها در چارچوب برنامه جامع اقدام مشترک مذاکره خواهند کرد و به مذاکره برای مذاکره ای دیگر باور ندارند. علاوه بر این مقام های رسمی ایران اعلام کردند تا زمانی که اروپا به تعهدات برجامی اش عمل نکند گام به گام از تعهدات برجامی شان خواهند کاست. از همین رو مکرون روز چهارشنبه در تبیین ضمنی بسته پیشنهادی جدیدش گفت که هدف از ارائه آن کاهش تحریم های ایالات متحده و همچنین تدوین مکانیسمی است برای جبران خسارت های وارده بر تهران. رئیس جمهوری فرانسه در بیانیه ای که روز چهارشنبه منتشر کرد بر این مسئله تاکید داشت که هدف این بازیگر تمرکز بر بسته ای اقتصاد محوراست تا بدین طریق زمینه برای حفظ برجام فراهم شود. مکرون اذعان کرد که هدف کاهش تحریم های آمریکا در زمینه صادرات نفت ایران به شکلی موقت است تا بدین طریق در مورد راهکاری سیاسی برای حل و فصل تنش ها اجماعی حاصل شود. برخی ناظران می گویند بخش دیگری از بسته پیشنهادی مکرون در بردارنده هزینه هایی است برای جبران خسارت هایی که اروپا به واسطه انفعالش در اجرای تعهدات برجامی اش به ایران وارد کرده است. اختصاص خط اعتباری که در تماس تلفنی 100 دقیقه ای مکرون و روحانی مورد بحث قرار گرفت، این بار قرار است با جزئیات به وزیر خارجه کشورمان ارائه شود. این سومین باری است که مکرون برای یافتن راه جهت خروج از بن بست حاکم بختش را می آزماید.

گمانه زنی ها در مورد یک طرح

مکرون پیش از اینکه روز چهارشنبه از بسته پیشنهادی جدیدش بگوید روز دوشنبه با ولادیمیر پوتین، همتای روسی اش در فرانسه دیدار داشت. در جریان این دیدار هر دو بر تلاش ها برای کاهش تنش های حاکم و جلوگیری از وقوع درگیری احتمالی تاکید کردند. المانیتور به نقل از برخی دیپلمات ها و کارشناسان که نخواستند نام شان فاش شود در این باره نوشت « فارغ از اختلاف های سیاسی و اقتصادی میان آمریکا و فرانسه، مکرون با چراغ سبز آمریکا در صدد است تا زمینه را برای بازگشت معافیت های نفتی و تسهیل صادرات نفت ایران هموار کند». با این حال یکی از مقام های اروپایی که مدعی است از جزئیات طرح مکرون مطلع است به المانیتور گفت که این بسته دربردارنده زمان بندی محدود برای مذاکره ای محدود جهت ارائه مشوق هایی محدود است؛ از همین رو به نظر نمی رسد مقام های تهران با چنین طرحی موافقت کنند چرا که مقام های رسمی ایران تاکنون، هم در بیان و هم در عمل نشان داده اند که در برابر فشارها عقب نخواهند نشست و به اندک تعهدات طرفین مقابل نیز اکتفا نخواهند کرد. این ادعا در حالی مطرح شد که وزیر خارجه کشورمان روز چهارشنبه در کنفرانس خبری اعلام کرد که ایران راهکارهایی برای حفظ برجام ارائه کرده است و هدفش از این سفر صرفا بررسی ابعاد بسته پیشنهادی فرانسه نیست.

تمرکز بر مطالبات اقتصادی ایران

الی گرانمایه، تحلیلگر شورای روابط بین الملل اروپا نیز با اشاره به پیشتازی فرانسه برای حراست از توافق هسته ای با ایران بر این باور است که دیدار ظریف با رئیس جمهوری و وزیر خارجه فرانسه از منظر دیپلماتیک بسیار با اهمیت است. به گفته او این دیدار را باید در ادامه تماس های تلفنی رؤسای جمهوری ایران و فرانسه در هفته های اخیر تعریف کرد. به باور این کارشناس سیاست خارجی طرح و رایزنی درباره راهکارهای فرانسه و ایران آن هم درست یک روز پیش از برگزاری اجلاس گروه هفت از این جهت با اهمیت است که ماحصل رایزنی های دو طرف توسط مکرون در نشست رهبران گروه هفت به خصوص در دیدار رؤسای جمهوری آمریکا و فرانسه مطرح خواهد شد و این مسئله می تواند مقدمه ای باشد برای تداوم بحث ها از کانال هایی چون مجمع عمومی سازمان ملل متحد. گرانمایه با اشاره به بیانیه منتشر شده توسط مکرون در این باره گفت به نظر می رسد بسته پیشنهادی اخیر فرانسه بیش از همه بر مطالبات اقتصادی ایران متمرکز شده تا فرانسه بدین طریق بتواند با کاهش تحریم ها زمینه را برای صدور نفت ایران به کشورهای آسیایی چون هند، ژاپن و کره جنوبی و حتی چین هموار کند. ناظران با اشاره به حضور جان بولتون، یکی از چهره های رادیکال کابینه ترامپ در اجلاس هفت می گویند مکرون برای متقاعد کردن رئیس جمهوری آمریکا که به شدت تحت تاثیر نئوکان ها است راهی سخت در پیش دارد؛ با این حال اجلاس هفت به او این فرصت را خواهد داد تا ترامپ را به واسطه ایجاد تنش ها و پس لرزه های حاصل از آنچه که گریبان اروپا و سایر متحدان ایالات متحده را گرفته تحت فشار قرار دهد.

چالش های پاریس

چند صدایی و سردرگمی حاکم بر کابینه ترامپ به یکی از چالش های فرانسه تبدیل شده است. زمانی که مکرون مشاور ویژه اش را برای ارائه راهکار جهت پایان به تنش ها به تهران فرستاد، بولتون، چهره رادیکال کابینه ترامپ واکنش نشان داد و تلاش های فرانسه را به چالش کشید. علاوه بر این پاریس از تصمیم های غیر منتظره رئیس جمهوری آمریکا نیز نگران است. حتی اگر با چراغ سبز ترامپ در جست وجوی راهی برای کاهش تنش ها باشد این احتمال وجود دارد که رئیس جمهوری آمریکا به واسطه مخالفت های نئوکان ها بار دیگر در مسیر دیپلماسی فرانسوی سنگ اندازی کند. جارت بلانک، یکی از مقام های پیشین هماهنگ کننده توافق هسته ای در این باره می گوید «فرانسه نگران تندروی ها و ناهماهنگی های نئوکان های کابینه ترامپ است. فرانسه می ترسد قربانی بی نظمی دیپلماسی و سیاسی آمریکا شود». در چارچوب همین تحلیل می توان واکنش های تند مقام های فرانسوی به اظهار نظرهای آمریکایی ها در هفته های اخیر را مورد بررسی قرار داد. لودریان، وزیر خارجه فرانسه اوایل ماه جاری توئیت ترامپ در مورد تلاش های فرانسه را به چالش کشید و گفت که تنش ها رو به افزایش است و برای کاهش آن نیازمند ابتکار عمل سیاسی و فراهم کردن شرایط برای گفت وگو هستیم. رئیس جمهوری فرانسه این مسئولیت را عهده دار شده است و با شفافیت در تلاش برای تحقق صلح است. در همین جهت بلانک به سفر هفته گذشته امانوئل بن به آمریکا و دیدارش با مقام های آمریکایی اشاره کرد و در این باره گفت میان این سفر و همراهی بولتون با ترامپ در نشست گروه هفت، رابطه علت و معلولی وجود دارد. طبیعتا در مورد ماحصل رایزنی مکرون و ترامپ دو گزینه قابل پیش بینی است: یا بولتون رادیکال مانع از به نتیجه رسیدن رایزنی های رؤسای جمهوری فرانسه و آمریکا می شود؛ یا اینکه همه چیز آن گونه که مکرون می خواهد پیش می رود. با در نظر گرفتن دو مولفه یعنی عدم اعتماد ترامپ به بولتون و همچنین سفرهای متعدد مشاور امنیت ملی کنونی ترامپ در زمان جورج بوش به فرانسه آن هم در قامت رئیس کنترل تسلیحات به نظر می رسد فرانسه از شانس بیشتری برای متقاعد کردن آمریکا جهت پایان دادن به تنش های بی منطق حاکم برخوردار است. ناظران می گویند سفر ظریف به پاریس شاید آخرین فرصت پیش از برداشتن گام سوم تهران برای کاهش تعهدات هسته ای اش باشد. از همین رو مکرون در موقعیت حساس و درعین حال دشواری قرار گرفته است؛ از یک طرف باید ناجی برجام باشد و از طرفی دیگر بر چندصدایی حاکم بر کاخ سفید فائق آمده و ترامپ را با خود هم صدا کند.