روزنامه سازندگی

باشگاه نویسندگان محمود علیزاده طباطبایی

منتشر شده در تاریخ دوشنبه 26 آذر 1397 ساعت 18:50

مرتضوی و اجرای احکام

محمود علیزاده طباطبایی، عضو شورای مرکزی حزب کارگزارن سازندگی

سعید مرتضوی فراری است؟ یا خبری از او نیست؟ این روزها همه درباره او صحبت می‏کنند. طبیعتا در جایی که افکار عمومی منتظر اجرای حکم سعید مرتضوی به عنوان متهم بودند، او غیب شد. مطابق قانون وقتی حکمی قضایی و قطعی برای فردی صادر می‏شود، نشانگر این است که او محکوم و مجرم است. حکم پس از اینکه نهایی می‏شود به اجرای احکام می‏رود و ضابطین دستگاه قضایی باید متهم را پیدا کرده و او را بازداشت و روانه حبس کنند.
در واقع اگر بخواهیم حقوقی صحبت کنیم باید بگوییم بعد از صدور حکم قطعی هنگامی‏ می‏توان آن را اجرا کرد که مفاد آن به محکوم علیه یا وکیل یا قائم‌مقام قانونی او ابلاغ شده باشد.

از طرفی علاوه بر این محکوم‏له باید از دادگاه درخواست کند تا مفاد حکم به اجرا در بیاید. از این رو برخلاف امور کیفری که حکم به مجازات بعد از قطعیت بدون درخواست شاکی خصوصی به اجرا در می‏آید در امور مدنی با رعایت این سه شرط یعنی: قطعیت حکم، ابلاغ حکم به محکوم‏علیهو درخواست محکوم‏له، حکم به اجرا درخواهد آمد. اصولا اجرای حکم با صدور اجراییه به عمل می‏آید مگر در مواردی که حکم جنبه اعلامی‏ داشته یا اینکه طرف دعوی دولت و سازمان‏های وابسته به آن باشد و حکم به ضرر آنها صادر شود و از طرفی مفاد حکم باید توسط آنها صورت گیرد که در این حالت صدور اجراییه ضروری نبوده و باید به دستور دادگاه حکم را به اجرا در بیاورند. هرگاه در صدور اجراییه اشتباهی رخ دهد دادگاه صادرکننده اجراییه می‏تواند راسا به تشخیص خودش یا به درخواست هر یک از طرفین به اقتضای مورد، اجراییه را باطل یا تصحیح کند و اگر بر مبنای همان اجراییه اشتباه، عملیات اجرایی آغاز شده باشد، دستور لغو آن را صادر یا دستور استرداد مورد اجرا شده را بدهد.

چنانچه قبل از ابلاغ اجراییه محکوم‏علیه فوت کند یا دیوانه شود اجراییه صادره به چه کسی باید ابلاغ شود و اصولا چه شخصی مسئولیت اجرای حکم را دارد؟
در این‏گونه موارد اجراییه صادره حسب مورد به ولی، قیم امین، وصی، ورثه یا مدیر ترک محکوم‏علیه ابلاغ می‏شود و اگر این امور بعد از ابلاغ اجراییه به محکوم علیه حادث شوند برای مثال بعد از ابلاغ اجراییه، محکوم‏علیه فوت کند، مفاد اجراییه و عملیات انجام شده به وسیله ابلاغ اخطاریه به ورثه متوفی اطلاع داده می‏شود. ترتیب اجرای حکم نیز بدین صورت است که اصولا اجراییه به وسیله قسمت اجرای دادگاه نخستین به‌موقع اجرا گذاشته می‏شود و چنانچه تمام یا قسمتی از عملیات اجرایی باید در حوزه دادگاه دیگری به عمل بیاید، اجرای آن قسمت از عملیات به قسمت اجرای دادگاه آن حوزه محول می‏شود. اگر شاکی خصوصی داشته باشند حکم جلب را می‏توانند به صورت جلب سیار صادر کنند و شاکی خصوصی به دنبال متهم برود. اگر شاکی خصوصی نداشته باشند دادسرا موظف به انجام کار است.  اکنون هزاران مجرم فراری داریم که مرتضوی یکی از آنها است.

اگر پرونده او در اولویت باشد برای دستگاه قضایی پیدا کردن شخصی مانند سعید مرتضوی، کار مشکلی نیست، به خصوص اینکه از ایران خارج نشده باشد. به هر صورت مورد آقای مرتضوی نشان داد که باید مراقب برخی از مقامات بلندمرتبه دولت اسبق بود تا فرار نکنند، اتهامات سنگینی دارند و می‏توان وثیقه سنگینی از آنها گرفت. حکم قبل از عید حکم قطعی شده است و وقتی که ابلاغ شده باید مراجعه می‏کرده است وقتی مراجعه‏ای صورت نگرفته نشان می‏دهد که دسترسی به او ندارند. اما با توجه با اینکه او در دادگاه با محافظ مسلح حضور پیدا می‏کرد یک مقدار قضیه مبهم است که او که در دادگاه از در ویژه و محافظ حضور می‏یافت، چطور می‏شود که بعد از دادگاه نظارتی بر او نداشته باشند.  اینکه همسر ایشان اعلام کرده است که در تهران حضور دارند نمی‏توان همسر یا بستگان متهم را تحت فشار قرار داد.

در زمانی هم که بنی‌صدر احضار شده بود و رجوع نکرد به شهید بهشتی گفتند همسرش را تحت فشار بگذاریم تا جای او را اطلاع دهد که شهید بهشتی برافروخته شد و مانع از انجام این کار شد. برای یافتن مرتضوی یا بازداشت وی باید اراده‏ای برای این امر وجود داشته باشد، در مواردی که موضوع از حساسیت کمتری برخوردار است شاهدیم که این بازداشت و یافتن سریعتر اتفاق می‏افتد.