روزنامه سازندگی

جامعه قضایی

منتشر شده در تاریخ یکشنبه 19 خرداد 1398 ساعت 15:37

درخواست بازگشت به بازپرسی/ دو هفته پس از قتل میترا استاد، سازندگی پی برده است وکلای نجفی درخواست اعاده پرونده به بازپرسی را داده‌‌اند

دیروز عصر خبر رسید پرونده قتل میترا استاد به دادگاه کیفری شماره یک تهران ارسال شده است. با این حال سازندگی از منابعی دریافته است: «پرونده قتل میترا استاد ایرادات فراوانی دارد و به همین دلیل وکلای این پرونده درخواست ارجاع پرونده را داده‌اند و منتظریم تا رئیس دادگستری تهران دستور ارجاع پرونده به شعبه را صادر کند.»

معصومه رضایی: 12 روز از ماجرای قتلی که محمدعلی نجفی، شهردار سابق تهران مظنون اصلی پرونده آن است، گذشته و هیجانات و اظهارنظرهای ابتدایی درباره آن فروکش کرده است، اما هر روز بر پیچیدگی‌های پرونده اضافه می‌شود و ابهامات تازه‌ای بیان می‌شود. از روز 7 خرداد که خبر کشته شدن میترا استاد، همسر دوم محمدعلی نجفی، وزیر پیشین آموزش و پرورش به سرعت در فضای مجازی منتشر شد هیچ‌کس حتی حدس هم نمی‌زد که نجفی متهم شماره یک این پرونده قتل باشد اما تنها ساعاتی از انتشار خبر قتل میترا استاد نگذشت که شهردار سابق تهران به اتهام قتل همسرش بازداشت شد و او به شلیک 5 گلوله به سوی استاد در حمام اعتراف کرد.حالا مشخص شده که در این پرونده قتل همه چیز بسیار سریع و عجولانه پیش رفته است؛ از اعتراف نجفی گرفته تا صدور کیفرخواست علیه مردی که روزگاری یکی از مدیران اسم و رسم‌دار بود.

 

صدور کیفرخواست عجولانه

در 12 روز گذشته اما اتفاقات مهمی درباره پرونده قتل میترا استاد افتاده است که می‌توان صدور کیفرخواست پرونده محمدعلی نجفی و فرستادن آن به دادگاه را از مهم‌ترین اتفاقات این پرونده برشمرد. روز 13 خرداد روابط عمومی دادسرای تهران با انتشار خبری صدور کیفرخواست پرونده نجفی را اطلاع‌رسانی کرد. علی القاصی مهر در این باره گفت: «با توجه به تکمیل تحقیقات در پرونده اتهامی آقای محمدعلی نجفی دایر بر الف- قتل عمد خانم میترا استاد ب- حمل و نگهداری سلاح غیر‌مجاز ج- ایراد صدمه بدنی عمدی منتهی به جرح (غیر فوتی) با تقاضای اولیای دم مبنی بر قصاص نامبرده، پرونده با صدور کیفرخواست جهت رسیدگی به دادگاه کیفری ارسال شد». دادستان تهران گفت: «پرونده مطروحه از جهت قانونی یک پرونده قتل خانوادگی محسوب می‌شود که متأسفانه نظایر آن در طول سال اتفاق می‌افتد؛ لذا متذکر می‌شوم در خصوص این قبیل پرونده‌ها از اظهارنظرهای حاشیه‌ساز و غیر‌کارشناسی خودداری شود.»

همچنین دیروز عصر خبر رسید پرونده قتل میترا استاد به دادگاه کیفری شماره یک تهران ارسال شده است. با این حال سازندگی از منابعی دریافته است: «پرونده قتل میترا استاد ایرادات فراوانی دارد و به همین دلیل وکلای این پرونده درخواست ارجاع پرونده را داده‌اند و منتظریم تا رئیس دادگستری تهران دستور ارجاع پرونده به شعبه را صادر کند.»

همچنین روز شنبه عباس عبدی در یادداشتی در روزنامه اعتماد نوشت: «اینکه سخنگوی دستگاه قضایی بگوید درباره ارتباط خانم استاد با نهادهای امنیتی قراینی وجود ندارد و چیزی که الان رسیدگی می‌کنیم پرونده قتل است و به سایر زوایای پرونده در فرصت بعدی رسیدگی خواهد شد، قطعا محل سوال است. چگونه به این سرعت به چنین نتیجه‌ای رسیده‌اند؟ و چگونه می‌توان یک ادعای مهم را نادیده گرفت و رسیدگی به آن را به آینده نامعلوم حواله داد؟ اگر پرونده قتل رسیدگی نهایی شود، اصولا رسیدگی بعدی به این ادعا چه وجهی دارد؟ از کجا می‌دانید که این مورد بیش از بقیه چنین کرده است؟ قطعا این درست نیست. به علاوه یک نظرسنجی اینترنتی نشان می‌دهد در این قتل توجه بیش از نیمی از کسانی که پاسخ داده‌اند روی وجه امنیتی و اطلاعاتی آن متمرکز شده‌اند و وجوه دیگرش که احساسات آنان را جریحه‌دار کند بسیار ضعیف است، حال چگونه این وجه مهم را از پرونده حذف می‌کنید؟»

 

شایعات مجازی

از همان نخستین لحظات رسانه‌ای شدن خبر قتل میترا استاد، شایعات بسیاری در فضای مجازی حول این جنایت به‌وجود آمد؛ روایت‌هایی که همسایه‌های خانه میترا استاد در آن نقش پررنگی داشتند. همسایه‌ای که خواب بود، همسایه‌ای که صدای سه نفر را در جروبحث شنیده بود و … اما دو روز پس از صدور کیفرخواست خبری مبنی بر زنده بودن میترا استاد پس از شلیک منتشر شد؛ سایت رکنا نوشت: «یک مرد از اهالی ساختمان برج آرمیتا در منطقه سعادت‌آباد در خصوص صداهایی که صبح روز جنایت از خانه میترا استاد شنیده، گفت: چون تا حالا با صدای تیراندازی آشنایی نداشتم، به همین خاطر صبح وقتی با صدای عجیبی که فکر می‌کردم صدای شلاق یا کمربند زدن روی سنگ یا سرامیک است از خواب بیدار شدم اما بعد از لحظاتی همه جا ساکت شد و دوباره استراحت کردم و نمی‌دانم چه مدتی خواب بودم که دوباره با صدای‌های یک زن از خواب بیدار شدم. صدای یک زن را شنیدم که به یک مرد می‌گفت حالش اصلا خوب نیست و اینکه باید با اورژانس تماس بگیریم».

رکنا پس از این نتیجه‌گیری کرد که با توجه به اظهارات این همسایه احتمال می‌رود که میترا استاد بعد از فرار محمد‌علی نجفی زنده بوده و حتی وقتی دختر شهردار سابق تهران وارد خانه می‌شود نیز نفس‌های آخرش را می‌کشید.

هرچند که چنین ادعایی هنوز تایید یا رد نشده است، اما در همین روزها که شایعه خریدار دارد، گفته شد یکی از همسایه‌ها مدعی شده در دقایقی که دعوای نجفی و استاد به اوج رسیده و به قتل استاد ختم شده، صدای سه نفر را از آپارتمان شماره ۲۷۰۱ شنیده است؛ صدای یک مرد و دو زن. اما این ادعا هم هنوز تایید و رد نشده است. هرچند که محمدعلی نجفی در گفت‌وگوهایی که پس از قتل با خبرنگاران داشت و همچنین در بازپرسی، تاکید داشت خودش به تنهایی قتل را انجام داده است. همان زمان هم بسیاری گفتند نجفی قتل را به گردن گرفته است و مباشر قتل نیست. از جمله محمود صادقی، نماینده مردم تهران در مجلس که اتفاقا حقوق هم خوانده است. 

 

ماجرای پرستوها

میترا استاد به نهادهای امنیتی وابستگی داشت؟ پاسخ این سوال را تاکنون وزارت اطلاعات داده است؛ خیر! اما نقل قولی از زهرا نجفی، دختر محمدعلی نجفی در روز بازپرسی به نقل از دست‌نوشته پدرش، همه معادلات را بهم زد؛ میترا با برخی عوامل امنیتی در ارتباط بود. هرچند که او پس از آن، تکذیبیه نصفه و نیمه‌ای بر این نقل قول زد، اما وقتی محمدعلی نجفی در بازپرسی روایت کرد که میترا صدای برخی مکالماتش را دارد و حتی فردی در واتس‌اپ برای او شنود مکالماتش را فرستاده، ماجراهای پرستوها، پررنگ‌تر از قبل شد و هنوز هم ادامه دارد. البته نجفی گفت: «من نمی‌دانم میترا با نهادهای امنیتی در ارتباط بود یا نه، شاید با فردی در نهادهای امنیتی در ارتباط بوده است.»

از سوی دیگر ماجرای پرستوها بازتاب زیادی در فضای مجازی داشت، از جمله عزت‌الله ضرغامی در توییتی نوشت: پرستو بازی مثل سلاح کشتار جمعی، در قاموس ما نیست. به‌رغم انتقاداتم به برخی شیوه‌های امنیتی اطلاعاتی، معتقدم که این ممنوعیت از نقاط قوت و قابل افتخار آنان است. مطلعم که آمار پرستوهای دیگران، به سیاسیون منتقل می‌شود. برخی پند می‌گیرند و برخی ملال!

همچنین محمد سرافراز در توییتی تند، خطاب به حدادعادل نوشت: «جناب حدادعادل از آنجا که یک منصوب شما خواست مثلاً عملیات روانی برایم راه بیندازد، بدانید یک «پرستونما» به نام م-ا سراغ من آمده بود، ولی سر آنها به سنگ خورد. از جناب طائب بپرسید چطور کسی را که درباره زندان‌های آمریکا کتاب نوشته و می‌توانست فرصتی برای نظام باشد با اخراجش به تهدیدی علیه خودشان تبدیل کردند؟» او در توضیح گفته است: «رئیس دفتر آقای حدادعادل چیزی نوشته بود که من جواب ایشان را دادم.»

 

دفاع از شهردار سابق

با اینکه بسیاری خبر از توصیه‌ها به شورای شهر پنجم برای منصرف شدن از شهرداری محمدعلی نجفی داده‌اند، اما مرتضی الویری، از اعضای شورای شهر تهران، در توئیتی، نوشته است: «بر خلاف ادعای یکی از فعالان سیاسی مبنی بر اینکه قبل از انتخاب نجفی به عنوان شهردار، در این زمینه به شورای شهر تذکراتی داده شده، به عنوان رئیس موقت شورا در آن مقطع گواهی می‌دهم آن زمان هیچ نکته منفی از زندگی شخصی نجفی نه از طرف این فرد و نه از طرف نهادهای مسئول به شورا اعلام نشد.»

 

ادعاهای برادر

اما همان روزی که کیفرخواست صادر شد، نقل قولی از مسعود استاد، برادر میترا در فضای مجازی منتشر شد که در آن گفته بود: «میترا نه قبل از ازدواج با محمدعلی نجفی و نه بعد از آن، وابسته به هیچ‌کدام از نهاد‌های امنیتی نبود. قتل او سیاسی نبود و فقط به‌خاطر اختلاف خانوادگی رخ داده است. خواهرم زندگی‌اش را دوست داشت و نمی‌خواست جدا شود. میترا اختلاف‌هایی با شوهرش داشت که بخشی از آن مالی بود. اما این اختلاف‌ها انگیزه قتل خواهرم نبود. من و خواهرم ارتباط خوبی با هم داشتیم و در جریان شرایط زندگی او بودم. شوهرش از همسر اولش طلاق گرفته بود و من حکم طلاق آنها را دیده بودم. بعد از آن خواهرم تصمیم به ازدواج با او گرفت.» برادر مقتول درباره شب قبل از جنایت هم گفته است: «خواهرم شب قبل از جنایت، تا ساعت ۴ و نیم صبح با من درباره شرایط زندگی‌اش و موضوعات مختلفی حرف زد. همچنین به من گفت می‌خواهد با سایت «انصاف نیوز» گفت‌و‌گو کند و حرف‌هایی برای گفتن دارد. اما ساعاتی بعد به قتل رسید و نتوانست حرف‌هایش را بگوید. من از حرف‌هایی که خواهرم می‌خواست بزند با خبر بودم و بعد از این‌که حکم قصاص قاتل را گرفتیم، در این باره حرف‌های او را بازگو خواهم کرد.» 

در حالی که نزدیک به دو هفته از قتل میترا استاد توسط محمدعلی نجفی گذشته اما هنوز ابعاد زیادی از این ماجرا مخفی مانده است؛ سایت رویداد۲۴ اطلاعاتی را درباره برادر میترا استاد منتشر کرده است؛ این سایت درباره مسعود استاد، مدعی شد: «مسعود استاد پیش از این در یک دبیرستان دخترانه تیزهوشان در منطقه ۲ تهران تدریس می‌کرده. مسعود استاد در رشته هوا فضا تحصیل کرده بود و مربی پژوهشی در یک مدرسه دخترانه در منطقه سعادت‌آباد تهران بود. اما به‌خاطر برخی مسائل حضور او در مدرسه ممنوع شد.
مدیر وقت مدرسه واقع در سعادت‌آباد تهران که اکنون از منطقه ۲ به منطقه ۱۸ رفته، می‌گوید: «مسعود استاد نیروی پژوهشی بوده و به مدت یک سال هر هفته پنج‌شنبه‌ها در مدرسه تدریس می‌کرد.» مسعود استاد از مدرسه اخراج می‌شود و میترا استاد در همان دبیرستان استخدام می‌شود. حضوری که حواشی زیادی در پی دارد. به نحوی که میترا استاد بعد از چندین ماه حضور مجبور به ترک کار می‌شود. دلیل اخراج میترا استاد هم مسائل اخلاقی عنوان می‌شود.  به گفته یکی دیگر از مدیران مدرسه، خواهر مسعود استاد دو سال پس از اخراج برادرش در مدرسه استخدام شده است.مدیر وقت دبیرستان در پاسخ اینکه چگونه هر دو نفر در یک مدرسه تدریس می‌کرده‌اند، می‌گوید: «به هر حال اتفاقی بود که افتاد و این استخدام به سفارش یک فرد ذی‌نفوذ انجام شد.» مدیر وقت مدرسه درباره اینکه فرد سفارش‌کننده چه کسی بوده، صحبتی نکرد و صحبت‌های خود را با این توصیه ادامه داد: «شما باید بروید ماجرا را از شهرداری پیگیری کنید، چون موضوع کلان‌تر و پیچیده‌تر از یک مدرسه است. »

نکته: حواشي‭ ‬حضور‭ ‬مسعود‭ ‬استاد‭ ‬در‭ ‬يك‭ ‬مدرسه‭ ‬در‭ ‬شمال‌‭ ‬تهران‭ ‬ادعاي‭ ‬سايت‭ ‬رويداد24‭ ‬است؛‭ ‬روزنامه‭ ‬سازندگي‭ ‬آماده‭ ‬است‭ ‬توضيحات‭ ‬آقاي‭ ‬استاد‭ ‬در‭ ‬اين‭ ‬زمينه‭ ‬را‭ ‬منتشر‭ ‬كند

 

رکوردی‭ ‬برای‭ ‬صدور‭ ‬کیفرخواست

مطابق رویه معمول و قانونی، بیشتر پرونده‌های کیفری پس از آنکه در دادسرا توسط بازپرس، دادیار یا دادستان رسیدگی می‌شود با تنظیم کیفرخواست در دادگاه صلاحیت‌دار مورد رسیدگی قرار می‌گیرند. الا در پاره‌ای از جرایم مانند جرایم ارتکابی از سوی اطفال یا جرایمی چون زنا و لواط که این پرونده‌ها مستقیما در دادگاه مورد بررسی قرار می‌گیرند. چنانچه تحقیقات دادسرا دلالت بر توجه اتهام به متهم داشته باشد قاضی رسیدگی‌کننده به پرونده با صدور قرار مجرمیت که مخاطب آن دادستان است، از او می‌خواهد که با صدور کیفرخواست، متهم در دادگاه، محاکمه شود.

بنابراین طبق قوانین حقوقی، پرونده محمدعلی نجفی برای محاکمه به دادگاه فرستاده شده است. اما از وقوع قتل تا صدور کیفرخواست تنها 6 روز زمان سپری شد و این در حالی است که جسد مقتول دو روز پس از قتل به خاک سپرده شد. گفته می‌شود در پرونده‌های اینچنینی جسد مقتول نیازمند کالبدشکافی و بررسی‌های بیشتری است. 

برخی حقوق‌دان‌ها معتقدند اینکه پرونده پیچیده رسیدگی به قتل یک زن با اسلحه کمری در کمتر از یک هفته از زمان وقوع قتل در دادسرای تهران به نتیجه رسیده و منجر به صدور کیفرخواست علیه متهم شود، نشان از عزم دستگاه قضایی برای برخورد با عاملان این جنایت دارد؛ این پرونده سوالات بسیاری را ایجاد کرد و باعث جریحه‌دار شدن افکار عمومی شد.

با این حال باید در نظر داشت تاکنون سابقه نداشته است جنایتی با این ابعاد در حدود ۵ روز کاری، بررسی شده و منجر به صدور کیفرخواست شود. همچنین در شرایط فعلی دستگاه قضایی که با تراکم پرونده‌های میلیونی (تا حد ثبت ۱۷ میلیون پرونده در سال) روبه‌روست و جرایم کم‌اهمیتی نظیر توهین و افترا بعضا از زمان تشکیل پرونده تا صدور کیفرخواست، ۲ سال زمان می‌برند، صدور کیفرخواست در زمان ۵ روز برای پرونده یک قتل که هر دو طرف آن، هم به صراحت و هم به صورت تلویحی مدعی شده‌اند، یک دعوا و در نهایت قتل ساده خانوادگی نیست، جالب توجه می‌نماید. 

خبرآنلاین در گزارشی که در تحلیل رسیدگی سریع به پرونده قتل میترا استاد منتشر کرده، نوشته است: ماده ۱۰ قانون آیین دادرسی کیفری، وظایف متعددی را برای بازپرس در نظر گرفته است. از جمله؛

*بررسی و ارزیابی، چگونگی ورود و خروج مرتکب در محل جرم، رابطه مقتول با متهم، آثار درگیری و انگیزه احتمالی وقوع قتل یا سایر جرائم و اقدام به هر امری که در کشف حقایق مؤثر است.

*تحقیق از متهم، شاکی، شهود و مطلعان قضیه با رعایت مفاد ماده ۹۸ قانون آیین دادرسی کیفری.

*صدور دستور شناسایی و دستگیری مرتکب جرم و انجام تحقیقات تکمیلی از قبیل تحقیق از شهود، مطلعان، شناسایی و معرفی اولیاء دم، تحصیل دلایل جرم و سایر اقدامات ضروری به ضابطان دادگستری.

* اخذ نظریه از پزشک قانونی، کارشناس تشخیص هویت، کارآگاه نیروی انتظامی و سایر کارشناسان در حیطه وظایف محوله.

* دستور حضور کارشناسان سلاح و مهمات اداره تشخیص هویت در کالبد گشایی اجساد در مواردی که مرگ ناشی از استفاده سلاح گرم باشد.

بر اساس آنچه در بالا به آن اشاره شد، باید درباره پرونده قتل میترا استاد، مراحل زیر انجام شده باشد:

۱- کالبدشکافی مقتوله میترا استاد جهت تعیین علت مرگ، ساعات مرگ، وضعیت جسمانی مقتوله و سایر موارد لازم توسط پزشکی قانونی و اعلام رسمی گزارش

۲- تطبیق گلوله‌های خارج شده از بدن مقتوله با مشخصات سلاح منسوب به متهم توسط کارشناس اسلحه و اعلام رسمی گزارش

۳- معاینه سلاح یاد شده و اعلام اینکه گلوله از اسلحه شلیک شده است از سوی کارشناس اسلحه‌شناسی و اعلام رسمی گزارش

۴- انگشت‌نگاری از متهم روی اسلحه عامل مرگ و بررسی بقایای شلیک اسلحه از جمله دوده باروت روی آستین لباس، دست و انگشتان متهم توسط کارشناسان تشخیص هویت و اسلحه‌شناسی و اعلام رسمی گزارش

۵- بررسی پوکه‌های باقی‌مانده از شلیک‌ها در محل کشف جسد توسط کارشناسان پلیس علمی و اعلام رسمی گزارش

۶- تحقیق از شهود پرونده توسط شخص بازپرس که تعداد آنها بسیار زیاد است از جمله پسر مقتوله، دختر متهم، راننده متهم، پدر و مادر مقتوله درباره سوءمعاشرت زوجین نسبت به همدیگر، پزشک معالج متهم، دوستان مقتوله، همسر اول متهم، ساکنان برج محل وقوع جرم، دوست متهم که گفته می‌شود آپارتمان را در اختیار این خانواده گذاشته است، اعضای دفتر کار متهم، همکاران او درباره رفتار و نحوه معاشرت نام‌برده در یک‌سال اخیر که به بیان او اختلافات خانوادگی وی با مقتوله به اوج رسیده بود، همسر دختر متهم، مسئولان نهادهای امنیتی که گفته شده با مقتوله در ارتباط بوده‌اند و... این لیست با توجه به دقت و حساسیت بازپرس می‌تواند باز هم ادامه یابد.

۷- بررسی موبایل‌های متهم و مقتوله از طریق پلیس علمی، متن پیامک‌های متهم و مقتوله، مکالمات و رکوردهای مضبوط در شبکه‌های اجتماعی آنها توسط کارشناسان پلیس

۸- نقطه‌زنی (ردیابی) موبایل متهم در ساعات وقوع جرم و پس از آن برای اطمینان از اینکه اقرار متهم در قتل همسرش، با دلیل و اماره قاطعی برای حضور وی در ساعات قتل در محل وقوع جنایت همراه باشد.

۹- فرستادن یادداشت‌های منسوب به متهم که گفته می‌شود در آن نکات مهمی درباره وقوع قتل یا انگیزه آن وجود دارد به کارشناسی خط و اثرانگشت و تعیین زمان نگارش خطوط و شخص نگارنده و تقدیم گزارش رسمی به مقام قضایی

۱۰- ارجاع متهم به قتل به پزشکی قانونی جهت معاینه بدنی نامبرده و تعیین وضعیت سلامت جسمی او

۱۱- ارجاع متهم به قتل به روان‌پزشکی قانونی و معاینه روانی و شخصیتی وی و اطمینان از صحت عملکرد روانی او در هنگام جنایت

۱۲- ارجاع پرونده متهم به مددکاری اجتماعی جهت تعیین وضعیت متهم از لحاظ مالی، خانوادگی و اجتماعی و اخذ گزارش کامل از مددکاری اجتماعی

۱۳- تحقیق درباره سایر مواردی که در جزییات پرونده مستتر است و کسی به جز بازپرس از آن اطلاعی ندارد

حال چرا همه این موارد مهم هستند و صبور بودن در اینگونه پرونده‌ها باعث می‌شود تا ابعاد تازه‌ای از چنین قتل‌هایی کشف شود؟