روزنامه سازندگی

آی‌تی تکنولوژی

منتشر شده در تاریخ جمعه 20 اردیبهشت 1398 ساعت 11:48

انقلاب انرژی‌های تجدیدپذیر به کمک بلاک‌چین / دستاوردبلاک چین برای انرژی‌‌های تجدیدپذیر چه خواهد بود؟

کاربردهای بلاک‌چین از نظر عموم به بیت‌کوین یا همان ارز دیجیتال محدود می‌شود. حال آنکه این فناوری نوظهور قابلیت‌های چشمگیرتری دارد.

امید مقامی، خبرنگار گروه تکنیک؛ بلاک‌‌چین (Blockchain) اغلب به‌‌عنوان انقلاب بعدی فناوری شناخته می‌‌شود که گویا قرار است همه‌‌چیز را از معاملات آنلاین گرفته تا دولت الکترونیک تحت‌تاثیر قرار دهد. اما شاید پرسش بسیاری از فعالان صنایع انرژی پاک و فعالان زیست‌محیطی این باشد که دستاورد این فناوری برای انرژی‌‌های تجدیدپذیر چه خواهد بود.

بلاک‌‌چین در اصل یک دفتر ثبت آنلاین است که اطلاعات را به‌‌شکلی ایمن ذخیره می‌کند و آن را به‌‌شکل یک منبع اطلاعاتی خلل‌ناپذیر در دسترس همگان قرار می‌دهد. این فناوری فقط توسط یک نهاد به‌‌خصوص کنترل نمی‌‌شود، بلکه در میان تعداد زیادی از رایانه‌‌ها توزیع شده است و از فرمتی خاص و مطمئن برای ثبت داده‌ها استفاده می‌کند؛ به‌‌گونه‌‌ای که اطلاعات را نتوان توسط افراد دیگر تغییر داد یا مخدوش کرد.

استفاده از روش‌‌هایی نظیر تمرکززدایی از داده‌‌ها و حفاظت از آنها در برابر دستکاری، ایجاد شفافیت و تبادل اطلاعات را در بلاک‌چین تسهیل کرده است. بدین ترتیب، این روش خاص از ثبت داده، ظرفیت زیادی برای شکل‌‌دادن به موج جدید فناوری و قابلیت تعامل با آن را فراهم کرده است. بلاک‌‌چین همچنین توانسته بستری برای عرضه و رواج ارز دیجیتال ایجاد کند که طی سال‌‌های اخیر، توانسته از استقبال زیادی در مقایسه با پول‌‌های رایج برخوردار شود. با اینکه این دو فناوری تقریبا به‌‌صورت هم‌زمان پابه عرصه گذاشتند، اما بلاک‌‌چین چیزی به‌‌مراتب فراتر از یک بستر ساده برای عرضه‌‌ی رمزارزها محسوب می‌‌شود. در سال‌‌های اخیر، فرایند‌‌ استخراج رمزارزها با مصرف زیاد انرژی شبکه، موجب تشدید روند صعودی انتشار کربن شده است.

بااین‌‌حال، فناوری بلاک‌‌چین عرصه‌‌ای نوظهور است که می‌‌تواند ابداعاتی تازه در صنعت انرژی‌‌های تجدیدپذیر ایجاد کند. امروزه بسیاری از شرکت‌‌های نوپا و نیز شرکت‌های بزرگ در تلاشند تا بتوانند از ظرفیت بالای بلاک‌‌چین برای تسریع روند گذار به‌‌سوی انرژی‌‌های پاک بهره ببرند.

شبکه‌‌های هوشمند مبتنی ‌‌بر مصرف‌‌کننده
بسیاری از شرکت‌های نوپا سعی دارند با ترویج شیوه‌‌های اشتراک‌‌گذاری آنی داده‌ها، از بلاک‌‌چین به‌‌عنوان ابزاری برای توسعه‌‌ی شبکه‌های انرژی در دسترس و پایدار استفاده ‌کنند. ایده‌‌ای که در پس ایجاد شبکه‌های انرژی مبتنی ‌‌بر بلاک‌‌چین قرار دارد، نسبتا ساده است: «چنانچه مصرف‌کنندگان کنترل کامل نحوه‌ی تأمین انرژی مصرفی خود و نیز اطلاعات کامل مبتنی‌‌ بر نحوه‌ی تولید آن را در اختیار داشته باشند، امکان رقابت مؤثر و ترویج انرژی پایدار فراهم خواهد شد.

مصرف‌کنندگان با استفاده از یک شبکه‌ی هوشمند که به بلاک‌چین وابسته است، قادر به مقایسه‌ی بهتر تأمین‌کنندگان انرژی خود و نیز امکان خرید مستقیم از آنها خواهند بود. در استونی، یک شبکه‌ی هوشمند مبتنی ‌بر بلاک‌چین که WePower نامیده می‌شود، به‌طور آزمایشی راه‌اندازی شده که درواقع نوعی بازار انرژی مبتنی بر انتخاب مشتری بوده که براساس داده‌های ارائه‌شده از مجموعه‌ای از تولیدکنندگان انرژی فعالیت می‌کند. مصرف‌کنندگان با کمک به نحوه‌ی مدیریت این برنامه می‌توانند از آزادی عمل بیشتری در انتخاب منبع تأمین انرژی خود (بنابر مقتضیات دقیق تولید لحظه‌ای و قیمت آن) برخوردار شوند.

شبکه‌ی برق کاملا دیجیتال استونی این امکان را فراهم کرده است که بتواند در کنار آزمایش پروژه‌ی بلاک‌چین خود، فرصتی برای ترویج منابع تجدیدپذیر فراهم کند. نیک مارتینیاک، مدیرعامل WePower می‌گوید: بلاک‌چین اعتماد لازم را برای به اشتراک‌گذاری داده‌ها فراهم می‌کند و باعث ایجاد سیالیت و همچنین مسئولیت‌پذیری بین خریداران و تولیدکنندگان انرژی می‌شود.چنانچه شبکه‌ی بلاک‌چین در جهان فراگیر شود، می‌تواند یک بازار کاملا جدید را برای انرژی پاک راه‌اندازی کند. آن‌گونه که مارتینیاک می‌گوید، حتی اگر هزینه‌ی انرژی تجدیدپذیر به‌طور قابل‌توجهی هم کاهش یابد، هنوز هم شرکت‌های کوچک و متوسط بدون این فناوری، مسیر همواری را برای آغاز خرید انرژی پاک پیش رو نخواهند داشت.

فرصتی برای انرژی پاک
یک شبکه‌ی انرژی هوشمند که به مصرف‌کنندگان حق انتخاب‌های شفاف‌تری بدهد، می‌تواند بازار را به‌سمت یکپارچگی بیشتر با منابع انرژی پاک سوق دهد. منابع انرژی ارزان‌تری نظیر انرژی‌های تجدیدپذیر، انتخاب مورد علاقه‌ی بازار است و این امر می‌تواند به معرفی انرژی پاک به‌عنوان یک گزینه‌ی اصلی کمک شایانی کند.

یک مثال نمونه در کشور هند می‌تواند تا حدی نحوه‌ی کارکرد شبکه‌های برق مبتنی ‌بر بلاک‌چین را توضیح دهد: «به محض بروز خاموشی در شبکه‌ی اصلی برق، یک نیروگاه زیست‌توده‌ی محلی در مناطق روستایی که تحت مالکیت یک مزرعه‌دار است، می‌تواند در نقش یک منبع پشتیبان، شروع به تزریق انرژی به شبکه کند و قیمت پیشنهادی برای خرید این انرژی می‌تواند باتوجه به وضعیت سایر منابع موجود در شبکه، میزانی شناور تعریف شود. اگر این خاموشی در طول روز رخ دهد، بسیاری از نیروگاه‌های خورشیدی (فتوولتائیک) نیز قادر به پوشش نیاز مصرف‌کننده‌ها خواهند بود. بااین‌حال، در طول شب، اپراتور‌های نیروگاه‌های زیست‌توده فرصت بهتری برای فروش برق خود با قیمتی بالاتر خواهند داشت.» تمامی این پویایی‌ بازار عرضه و تقاضا می‌تواند به‌طور خودکار تحت پوشش یک قرارداد هوشمند بلاک‌چین قرار گیرد.

تمرکززدایی از سیستم‌های انرژی، به فرآیند دموکراتیزه‌کردن اطلاعات کمک خواهد کرد و این امکان را در اختیار افراد قرار می‌دهد که بتوانند تصمیم‌گیری بهتری داشته باشند. شبکه‌های هوشمند مبتنی‌ بر بلاک‌چین به‌عنوان یک ابزار قدرتمند می‌توانند به کاهش نابرابری و تأمین انرژی ارزان‌تر و پاک‌تر در تمامی مناطق (چه شبکه‌های برق توسعه‌یافته و چه مناطق محروم از انرژی) کمک کنند. بنابراین بلاک‌چین می‌تواند یکی از راه‌حل‌های بسیار مهم برای کاهش انتشار کربن در درازمدت و کمک به توسعه‌ی پایدار در سراسر جهان باشد.

بااین‌حال، برای تضمین موفقیت این راهکار، شبکه‌های هوشمند به همکاری تمامی افراد برای به ‌اشتراک‌گذاری اطلاعات خود نیاز خواهند داشت؛ حرکتی که بسیاری از شرکت‌ها و حتی شهروندان خصوصی تاکنون از انجام آن امتناع کرده‌اند. بلاک‌چین برای تبدیل شدن به یک ابزار کارای جهانی نیاز به ایجاد یک درک مشترک میان تمامی افراد دارد. اما تا آن زمان، کسب‌وکارهای نوپا به سردمداری خود در این تکنولوژی و کمک به جوامع کوچک و کشورهای در حال توسعه برای بهره‌گیری از مزایای انقلاب انرژی‌های پاک ادامه خواهند داد.

نوآوری برای آینده‌ی انرژی‌های تجدیدپذیر 
گزارش آژانس بین‌‌المللی انرژی‌‌های تجدیدپذیر در فهرستی شامل ۳۰ مورد از نوآوری‌‌های کلیدی در توسعه‌‌ی انرژی‌‌های تجدیدپذیر، به قابلیت‌های فناوری بلاک‌‌چین اشاره کرده است.

گزارش تازه‌‌ای از سوی آژانس بین‌المللی انرژی تجدیدپذیر (IRENA) در بروکسل می‌گوید که برای شتاب‌‌بخشی به رشد انرژی‌های تجدیدپذیر در صنعت برق، نیاز است کشورها ابزارهای فناوری خلاقانه‌‌تری به‌‌کار گیرند. این گزارش با نام «نوآوری برای آینده‌‌ی انرژی تجدیدپذیر»، ۳۰ مورد از نوآوری‌های کلیدی و ۱۱ راه‌حل را در چشم‌انداز انرژی تجدیدپذیر متنوع (VRE) تبیین می‌‌کند که انتظار می‌رود با پیاده‌‌سازی آنها ضمن ایجاد تنوع در بخش برق، زمینه‌‌ی گذار به‌‌سوی انرژی جهانی اقتصادی نیز فراهم شود.

در سال ۲۰۱۶، انجمن اقتصاد جهانی در گزارشی عنوان کرد انرژی خورشیدی و بادی نسبت به سوخت‌های فسیلی ارزان‌تر شده‌اند. طبق گزارش  IRENA، کشورهایی که در خط مقدم گذار انرژی قرار گرفته‌‌اند، هم‌‌اکنون بیش از یک‌سوم انرژی خود را از منابع تجدیدپذیر مانند انرژی خورشیدی و بادی تأمین می‌کنند و انتظار می‌رود که سه کشور پیشرو در سیستم‌‌های انرژی جهان، یعنی چین، هند و ایالات ‌متحده با دوبرابر کردن حجم منابع تجدیدپذیر متناوب (VRE)  خود تا سال ۲۰۲۲، به میزانی بیش از ۱۰ درصد از تولید سالانه‌‌ی خود‌‌ برسند.

عدنان ز.امین، مدیر کل IRENA می‌‌گوید رسیدن به اهداف کربن‌‌زدایی در بخش انرژی جهانی مطابق اهداف توافق‌نامه‌ی پاریس، مستلزم آن است که انرژی‌‌های تجدیدپذیر تا سال ۲۰۵۰، به سهم ۸۵ درصدی از کل ظرفیت تولید برق جهان برسد. امین می‌‌گوید: ما در حال حاضر درحال ورود به فاز جدیدی هستیم که در آن به گذار به‌سوی انرژی‌های تجدیدپذیر در مقیاسی بزرگ و درعین‌حال مقرون‌به‌صرفه نیاز خواهیم داشت. در این فاز جدید به تلاش‌‌های خلاقانه‌‌تری نیاز داریم تا با ایجاد انعطاف‌‌پذیری بیشتر در شبکه‌‌های برق بتوانیم شرایط را برای کار منابع انرژی متناوبی نظیر بادی و فتوولتائیک فراهم کنیم و درعین‌‌حال، قابلیت‌‌اطمینان و مزایای اقتصادی این سامانه‌‌ها را نیز حفظ کنیم. کاربردهای بلاک‌چین از نظر عموم به بیت‌کوین یا همان ارز دیجیتال محدود می‌شود. حال آنکه این فناوری نوظهور قابلیت‌های چشمگیرتری دارد.

به نظر می‌رسد که در سال ۲۰۱۸ همه‌ی افراد به نوعی با موضوع بلاک‌چین درگیر باشند. شاید تا به حال از این قبیل داستان‌ها خوانده باشید که جوانی یک‌شبه به یک میلیونر تبدیل می‌شود. اما داستان بیت‌کوین فراتر از این خیال‌بافی‌ها است. تکنولوژی بلاک‌چین توانایی منحصربه‌فردی برای ایجاد یک تغییر و تحول اساسی در جهان دارد. در واقع، بلاک‌چین یک پایگاه داده‌ی باز برای تعاملات مالی است و امکانات بی‌شمار آن می‌تواند در حین کارآمدی، ایمنی و سرعت را هم فراهم کند. در ادامه به معرفی پنج صنعتی خواهیم پرداخت که با ورود بلاک‌چین متحول خواهند شد:

1 شبکه‌های انرژی
به نظر شما چطور می‌توان سیستم‌های قدیمی شبکه‌های انرژی را با سیستم‌های خودکار، کارآمد، دوست‌دار محیط زیست و مقاوم در برابر طوفان‌های شدید جایگزین کرد؟

بلاک‌‌چین برای این معضل هم راه حلی دارد. در حال حاضر، در بخش بروکلین و مناطق مجاور آن، شبکه‌های هوشمندی در حال آزمایش است؛ به این ترتیب شهروندان این مناطق که از پنل‌های خورشیدی استفاده می‌کنند، می‌توانند با کمک بلاک‌چین، انرژی را طی قراردادهای هوشمند خرید و فروش کنند.
تمام این تراکنش‌های مالی توسط بلاک‌چین  تایید و ایمن می‌شود و نیاز به هیچ شرکت نیروگاهی واسطه‌ای در این میان وجود ندارد. بنابراین قیمت‌ها کاهش پیدا می‌کند و از طرفی دیگر بازدهی زیاد می‌شود.

2 بنگاه‌های معاملات املاک
هر کسی که قصد خرید یا فروش ملکی را داشته باشد، گذرش به بنگاه‌های املاک می‌افتد. در حالی که بلاک‌چین این پتانسیل را دارد که معاملات مربوط به ملک را به صورت آنلاین و امن ارائه دهد. به این ترتیب، فروشندگان می‌توانند عملیات انتقال سند را انجام دهند و خریداران هم از طریق ارز رمزگذاری شده اقدام به پرداخت پول کنند. از طرفی بلاک‌چین می‌تواند در خصوص ارسال سوابق مالکیت به سازمان‌های دولتی هم موثر باشد.

3 بخش درمانی
بلاک‌چین می‌تواند پایگاه داده‌ای از تمامی اطلاعات مربوط به سلامت ما مانند نسخه‌های پزشکی، عکس‌های رادیولوژی، ویزیت‌های اورژانسی و اطلاعات بیمه‌ای تهیه کند. تقریبا وضعیت سلامت هر شخص در طول زندگی‌اش با تغییراتی همراه است. با بلاک‌چین می‌توان شرایطی را تصور کرد که اطلاعات سلامتی فرد از بدو تولد تا پایان عمر او ثبت شود. از طرفی، این سیستم می‌تواند زندگی شما را نجات دهد. زیرا پزشکان اورژانس مجاز هستند تا به اطلاعاتی نظیر آلرژی‌ها، نوع گروه خون و حتی اطلاعات ژنتیکی شما دسترسی داشته باشند تا در شرایطی که قادر به توضیح نیستید، تصمیمات آگاهانه‌تری بگیرند. این سیستم می‌تواند در بهبود وضعیت سلامت در کشورهای در حال توسعه که به پایگاه داده‌های دیجیتالی دسترسی ندارند، انقلاب ایجاد کند. در اوایل سال جاری، پنج گروه مراقبت‌های بهداشتی اقدام به اجرای آزمایشی این برنامه کرده‌اند.

4 حمل‌و‌نقل
بلاک‌چین پتانسیل‌هایی در خصوص فعال کردن اینترنت اشیا در شهرهای هوشمند دارد. علائم خیابانی، چراغ‌های راهنمایی، اتومبیل‌ها و دیگر اشیای متحرک و ساکن می‌توانند به سنسورهایی مجهز شوند تا داده‌های مربوط را جمع‌آوری و ارسال کنند. به این ترتیب، اتوبوس‌ها، ترامواها، وسایل نقلیه‌ی اورژانسی و دیگر خودروها می‌توانند سریع‌ترین مسیر را پیدا کرده و از ایجاد ترافیک اجتناب شود. نتیجه نهایی چه خواهد شد؟ شلوغی کمتر، رفت‌و‌آمد سریع‌تر و کاهش انتشار کربن؛ از طرفی، بلاک‌چین  می‌تواند به رانندگان کمک کند تا محل مناسب برای پارک اتومبیل خود را پیدا کنند و گزارش‌های مربوط به تصادفات یا ایرادات اتومبیل را گزارش دهند.

5 آموزش
هم‌زمان که دوره‌های آموزشی آنلاین (MOOCs)  در جهان رشد پیدا کرده و فراگیر شده است، نیاز به سیستمی وجود دارد که بتواند سوابق تحصیلی دانش‌آموختگان این دوره‌ها را ثبت کند. بلاک‌چین  می‌تواند امکانی را به‌وجود آورد که افراد، مدرک معتبر خود را دریافت کنند و امکان جعل این مدارک وجود نداشته باشد. به این ترتیب، تمام این گواهینامه‌های پایان دوره می‌توانند توسط بلاک‌چین ذخیره شوند و به راحتی به کارفرمایان و سایر موسسات دانشگاهی ارسال شوند. این قابلیت به تقویت و اعتبار سازمان‌های آموزشی غیرانتفاعی کمک می‌کند و به کارفرمایان اطمینان می‌دهد که افراد مناسب را برای استخدام انتخاب می‌کنند.

بسیاری از صنایع اثرات مثبت بلاک‌چین  را احساس خواهند کرد. برخی از آنها سریع‌تر به این درک می‌رسند و بعضی دیگر به تدریج متوجه اهمیت آن خواهند شد. فرصت‌های پیش روی آینده بی‌شمار هستند. با این حال، سخت‌ترین بخش مربوط به بلاک‌چین  جا انداختن آن در بین عموم و استفاده از قابلیت آن در استخدام استعدادهای برتر در شرکت‌ها است. هر چند که این مورد هم با گذر زمان حل خواهد شد.